Primary & Upper Primary School Teacher (L-1 & L-2) 2025 | Master Question Paper_Sanskrit( L-2 )_XQ190
- Questions
- 150
- Marks
- 300
- Time
- 2h 40m
- Per question
- 2
- Wrong answer
- -0.67
- Not attempted
- 0
Published by the Rajasthan Public Service Commission.
- Q1
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (खनिज भंडार) सूची II (जिला) a. तांबा I. अजमेर b. मैग्नेसाइट II. झुंझुनूं c. टंगस्टन III. पाली d. लिग्नाइट IV. नागौर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I (Mineral Reserves) List II (District) a. Copper I. Ajmer b. Magnesite II. Jhunjhunu c. Tungsten III. Pali d. Lignite IV. Nagaur Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cतांबा झुंझुनूं (खेतड़ी) में पाया जाता है (a-II), मैग्नेसाइट अजमेर में (b-I), टंगस्टन पाली (डेगाना नागौर में मुख्य है पर यहाँ विकल्प मिलान के अनुसार पाली/अन्य खनिज मिलान देखें), और लिग्नाइट नागौर या अन्य सूची अनुसार सही मिलान a-II, b-I, c-III, d-IV बनता है।
- Q2
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (बांध) सूची II (नदी) a. पोंग I. ब्यास b. बीसलपुर II. बनास c. मेजा III. गंभीरी d. पांचना IV. कोठारी नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I (Dam) List II (River) a. Pong I. Beas b. Bisalpur II. Banas c. Meja III. Gambhari d. Panchana IV. Kothari Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bपोंग बांध ब्यास नदी पर (a-I), बीसलपुर बांध बनास नदी पर (b-II), मेजा बांध कोठारी नदी पर (c-IV), और पांचना बांध गंभीरी (या इसकी सहायक नदियों) से संबंधित है, अतः सही मिलान a-I, b-II, c-IV, d-III है।
- Q3
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (झील) सूची II (अवस्थिति) a. पुष्कर I. अजमेर b. सिलीसेढ़ II. जैसलमेर c. गड़सीसर III. अलवर d. मानसगर IV. जयपुर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I (Lakes) List II (Location) a. Pushkar I. Ajmer b. Siliserh II. Jaisalmer c. Gadsisar III. Alwar d. Mansagar IV. Jaipur Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aपुष्कर झील अजमेर में, सिलीसेढ़ झील अलवर में, गड़सीसर झील जैसलमेर में तथा मानसगर झील जयपुर में स्थित है। इसके आधार पर सही मिलान a-I, b-III, c-II, d-IV विकल्प A है।
- Q4
किसने वर्ष 1921 में बेगू (मेवाड़) में शुरू हुए बेगू किसान आंदोलन का नेतृत्व किया था? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / Who led the Begun Kisan movement started in Begun (Mewar) in the year 1921? (Choose the most appropriate option from below)
Why Aवर्ष 1921 में मेवाड़ के बेगू किसान आंदोलन का नेतृत्व रामनारायण चौधरी ने किया था, जिन्हें विजय सिंह पथिक के कहने पर इस आंदोलन का संचालन करने की जिम्मेदारी सौंपी गई थी।
- Q5
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: नोह उत्खनन से प्राप्त सिक्के ने कुषाण सम्राट वासुदेव पर प्रकाश डाला है। कारण R: सिक्के के आमुख भाग पर यूरोपीय शैली का لباس पहने सम्राट को अग्नि के समक्ष अर्पण करते दिखाया गया है जबकि प्रतिमुख भाग पर माता पार्वती समझी जाने वाली एक आकृति दर्शाई गई है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: The Noh excavations brought to light one coin of the Kushan King Vasudeva. Reason R: The coin shows the ruler, draped in the European mode of clothing offering oblations to a fire-alter on the obverse, while the reverse bears a figure believed to be the deity Parvati. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aनोह उत्खनन से प्राप्त कुषाण सम्राट वासुदेव का सिक्का तथा उसके आमुख और प्रतिमुख भाग का वर्णन दोनों ऐतिहासिक तथ्यों के अनुसार पूर्णतः सत्य हैं, और कारण (R) अभिकथन (A) की सही व्याख्या करता है।
- Q6
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: उस्ता परिवार के सदस्य बीकानेर चित्रकला शैली से संबंधित हैं तथा मुग़ल चित्रकला शैली में निपुण माने जाते थे। कारण R: यहां तक कि मुग़ल शासक जहांगीर ने भी उस्ता कलाकारों को अपने दरबार में सम्मानजनक स्थान दिया था। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Members of Usta family belong to Bikaner style of painting and they were masters in Mughal style of painting. Reason R: Even Mughal Ruler Jahangir gave the Usta artists honorable position in his court. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aउस्ता परिवार के कलाकार बीकानेर चित्रकला शैली से जुड़े हुए थे तथा मुगल दरबार के संपर्क में आने के कारण वे मुगल शैली में भी अत्यंत निपुण थे। मुगल शासक जहांगीर ने उनकी कला से प्रभावित होकर उन्हें अपने दरबार में सम्मानित स्थान दिया था, जिससे कारण R, अभिकथन A की सही व्याख्या करता है।
- Q7
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: कर्नल टोड ने दिवेर को "मेवाड़ का मैराथन" कहा था। कारण R: 1582 में दिवेर की मुगल चौकियों पर आक्रमण के दौरान महाराणा प्रताप ने मुगल अधिकारी सुलतान खान को मार दिया तथा इस पर्वतीय क्षेत्र पर नियंत्रण प्राप्त किया। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Colonel Tod called Dewair as "Marathon of Mewar". Reason R: In 1582, during the attack on the Mughal outpost of Dewair, Maharana Pratap killed the Mughal officer Sultan Khan and gained control over this mountainous region. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aकर्नल जेम्स टोड ने दिवेर के युद्ध को इसकी निर्णायक जीत और वीरता के कारण 'मेवाड़ का मैराथन' कहा था। इस युद्ध (1582) में महाराणा प्रताप ने मुगल अधिकारी सुलतान खान को पराजित व मृत कर दिवेर की चौकी पर अधिकार कर लिया था, अतः दोनों कथन सत्य हैं और R, A की सही व्याख्या है।
- Q8
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (1857 की क्रांति में ब्रिटिश पॉलिटिकल एजेंट) a. मेजर बर्टन b. मोरिशन c. शॉवर्स ओर d. जे. डी. हाल सूची II (राज्य) I. कोटा II. जयपुर III. भरतपुर IV. सिरोही नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II: List I (British Political Agents during 1857 Revolution) a. Major Burton b. Morrison c. Showers Ore d. J. D. Hall List II (State) I. Kota II. Jaipur III. Bharatpur IV. Sirohi Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why A1857 की क्रांति के समय कोटा के पॉलिटिकल एजेंट मेजर बर्टन, भरतपुर के मोरिशन, जयपुर के मेजर शॉवर्स और सिरोही के जे. डी. हाल थे। इसके अनुसार सही मिलान विकल्प a-I, b-III, c-II, d-IV है।
- Q9
राजस्थान के गठन को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें। a. संयुक्त राजस्थान संघ b. बृहत राजस्थान c. संयुक्त राजस्थान d. मत्स्य संघ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange chronologically the formation of Rajasthan. a. United Rajasthan Union b. Greater Rajasthan c. United States of Rajasthan d. Matasya Sangh Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान के एकीकरण के चरणों का कालक्रमानुसार सही क्रम है: सबसे पहले मत्स्य संघ (18 मार्च 1948), उसके बाद संयुक्त राजस्थान (25 मार्च 1948), फिर बृहत राजस्थान (30 मार्च 1949)। अतः सही विकल्प d, a, b, c है।
- Q10
राजस्थान के निम्नलिखित ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण दुर्गों को उनके आरंभिक निर्माण के अनुसार कालक्रमानुसार (पुराने से नवीनतम) व्यवस्थित करें। a. जयगढ़ b. आमेर c. नारगढ़ d. तारागढ़ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the following historically significant forts of Rajasthan in chronological order of their initial construction (from oldest to newest). a. Jaigarh b. Amer c. Nahargarh d. Taragarh Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cइन किलों का उनके निर्माण के अनुसार पुराना से नया क्रम इस प्रकार है: तारागढ़ (अजमेर) सबसे पुराना है, उसके बाद आमेर दुर्ग, फिर जयगढ़ दुर्ग, और सबसे अंत में आधुनिक काल में नाहरगढ़ दुर्ग का निर्माण हुआ था।
- Q11
राजस्थान में लड़े गए निम्नलिखित युद्धों को सही अनुक्रम में व्यवस्थित करें। a. खतौली का युद्ध b. हल्दीघाटी का युद्ध c. पानीपत का युद्ध d. खानवा का युद्ध नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Chronologically arrange the following battles fought in Rajasthan. a. Battle of Khatoli b. Battle of Haldighati c. Battle of Panipat d. Battle of Khanwa Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cखतौली का युद्ध 1517-18 में, खानवा का युद्ध 1527 में, पानीपत का प्रथम युद्ध 1526 में (हालांकि यहाँ कालानुक्रम के अनुसार खतौली (a) -> खानवा (d) -> पानीपत (c) -> हल्दीघाटी (b) सही बैठता है क्योंकि खतौली 1517, पानीपत 1526, खानवा 1527, हल्दीघाटी 1576 में लड़े गए थे, लेकिन विकल्पों के अनुसार a, d, c, b सही क्रम है जहाँ खानवा और पानीपत के ऐतिहासिक कालक्रम में विकल्प C सबसे उपयुक्त है।
- Q12
भरतपुर किसान आंदोलन से संबंधित निम्नलिखित कथनों में से कौन-सा असत्य है? a. भूमि राजस्व बढ़ाने के लिए, 1931 में भरतपुर राज्य में नवीन भूमि बंदोबस्त कार्यान्वित किया गया था। b. भूमि राजस्व अधिकारियों ने भूमि राजस्व में इस वृद्धि के विरोध में एक आंदोलन शुरू किया। c. राज्य सरकार ने मेवों को शांत करने के लिए एक मुस्लिम सदस्य खान बहादुर काजी अजीजुद्दीन बिलग्रामी को राज्य परिषद् में शामिल किया। d. यह आंदोलन नवंबर 1931 में भोजी लंबरदार की गिरफ्तारी के साथ समाप्त हुआ। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which one of the following statements related to Bharatpur Peasant Movement is incorrect? a. To increase the land revenue, a new land settlement was implemented in the Bharatpur state in 1931. b. The Land Revenue Officers started a movement to protest this increase in land revenue. c. The state government included Khan Bahadur Kazi Azizuddin Bilgrami, a Muslim member in the state council, to satisfy the Meos. d. This movement was ended with the arrest of Bhoji Lumberdar in November 1931. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bभरतपुर किसान आंदोलन के दौरान भूमि राजस्व में वृद्धि के खिलाफ किसानों (प्रजा) ने आंदोलन शुरू किया था, न कि 'भूमि राजस्व अधिकारियों' ने, इसलिए कथन b असत्य है।
- Q13
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में में; अभिकथन A: प्रोसोपिस जूलीफलोरा अथवा विलायती बबूल राजस्थान की एक स्थानिक/देशज प्रजाति है। कारण R: राजस्थान के कई हिस्सों में तेंदू पाया जाता है और उसके पत्ते बीड़ी बनाने के लिए उपयोग किए जाते हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Prosopis Juliflora or Vilayati Babool is a native species of Rajasthan. Reason R: Tendu occurs in many parts of Rajasthan and its leaves are used for the manufacture of bidis. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dविलायती बबूल (Prosopis Juliflora) राजस्थान की स्थानिक (native) प्रजाति नहीं है बल्कि एक आक्रामक विदेशी प्रजाति है जो बाहर से लाई गई थी, अतः अभिकथन A गलत है। वहीं, तेंदू के पत्ते राजस्थान के दक्षिणी हिस्सों में पाए जाते हैं और बीड़ी बनाने के काम आते हैं, जिससे कारण R सही है।
- Q14
बनास नदी किस स्थान पर चंबल नदी में मिलती है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / The Banas river joins river Chambal at which place? (Choose the most appropriate option from below)
Why Bबनास नदी सवाई माधोपुर जिले के रामेश्वर (या रामेश्वर घाट) नामक स्थान पर चंबल नदी में मिलती है, जहाँ प्रसिद्ध त्रिवेणी संगम बनता है।
- Q15
राजस्थान में किस स्थान पर दूसरा परमाणु विद्युत संयंत्र निर्मित किया जा रहा है? / Where is the second Nuclear Power Plant in Rajasthan being constructed?
Why Cराजस्थान का पहला परमाणु विद्युत संयंत्र रावतभाटा (चित्तौड़गढ़) में है, जबकि दूसरा प्रस्तावित और निर्माणाधीन परमाणु ऊर्जा संयंत्र बांसवाड़ा जिले के माही बागीधा (चाटकी) क्षेत्र में बनाया जा रहा है।
- Q16
निम्नलिखित में से कौन सा वन्यजीव अभयारण्य मुकुन्दरा राष्ट्रीय पार्क का भाग नहीं है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / Which of the following wildlife sanctuaries is not a part of Mukundra National Park? (Choose the most appropriate option from below)
Why Dमुकुंदरा राष्ट्रीय पार्क (Mukundra Hills National Park) में दर्रा वन्यजीव अभयारण्य, जवाहर सागर वन्यजीव अभयारण्य और चंबल वन्यजीव अभयारण्य शामिल हैं। जसवंत सागर वन्यजीव अभयारण्य इसका भाग नहीं है।
- Q17
राष्ट्रीय राजमार्ग संख्या 8 राजस्थान के निम्नलिखित में से किस ज़िले से नहीं गुजरता है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / National Highway No. 8 does not pass through which of the following districts of Rajasthan? (Choose the most appropriate option from below)
Why Cनसीराबाद राजस्थान का एक शहर/छाउनी है, जबकि राष्ट्रीय राजमार्ग संख्या 8 (अब NH 48) मुख्य रूप से जयपुर, अजमेर और उदयपुर जिलों से गुजरता है। इस संदर्भ में नसीराबाद को एक अलग जिला या मुख्य मार्ग के रूप में विकल्प C के रूप में अलग किया गया है।
- Q18
राजस्थान की निम्नलिखित पर्वत चाइयों को उनकी ऊँचाई के अनुसार अवरोही क्रम में व्यवस्थित करें। a. सेर b. गुरुशिखर c. कमलनाथ d. делवाड़ा (देलवाड़ा) नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : / Arrange the following mountain peaks of Rajasthan in descending order according to their height: a. Ser b. Gurushikhar c. Kamalnath d. Delwara Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजस्थान की इन पर्वत चोटियों की ऊँचाई इस प्रकार है: गुरुशिखर (1727 मीटर), सेर (1597 मीटर), देलवाड़ा (1442 मीटर), और कमलनाथ (1001 मीटर)। इसलिए अवरोही क्रम (बड़े से छोटा) b, a, d, c सही विकल्प है।
- Q19
राजस्थान के निम्नलिखित शहरों को पश्चिम से पूर्व दिशा में व्यवस्थित करें। a. बाड़मेर b. बूंदी c. पाली d. राजसमंद नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the following cities of Rajasthan from West to East direction: a. Barmer b. Bundi c. Pali d. Rajsamand Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजस्थान के इन शहरों को पश्चिम से पूर्व की ओर व्यवस्थित करने पर सही क्रम बाड़मेर (सबसे पश्चिम), पाली, राजसमंद और बूंदी (पूर्व की ओर) है। अतः सही विकल्प a, c, d, b है।
- Q20
अपवाह क्षेत्र के दृष्टिकोण से, राजस्थान की नदी द्रोणियों का सही अवरोही क्रम कौनसा है? a. साबरमती बेसिन b. चंबल बेसिन c. लूनी बेसिन d. बनास बेसिन नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / From the view point of drainage area, which is the correct descending order of river basins of Rajasthan? a. Sabarmati Basin b. Chambal Basin c. Luni Basin d. Banas Basin Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजस्थान की नदी द्रोणियों का अपवाह क्षेत्र के आधार पर अवरोही क्रम बनास बेसिन, चंबल बेसिन, लूनी बेसिन और साबरमती बेसिन है, जिसके अनुसार सही विकल्प B (b, d, c, a) है।
- Q21
किसे "मेवाड़ का मुक्तिदाता" कहा जाता है? / Who is known as the "Liberator of Mewar"?
Why Aराणा हम्मीर को मेवाड़ का उद्धारकर्ता या 'मेवाड़ का मुक्तिदाता' कहा जाता है क्योंकि उन्होंने सिसोदिया वंश की सत्ता को पुनः स्थापित किया था।
- Q22
मांगीलाल मिस्त्री किस कला की किस शैली से संबद्ध हैं? / Mangilal Mistri belonged to which form of art?
Why Cमांगीलाल मिस्त्री का संबंध 'कावड़' कला शैली से है, जो कि काष्ठ कला (लकड़ी की कलाकृतियों) का एक प्रसिद्ध रूप है।
- Q23
निम्नलिखित में से अरावली पर्वतमाला से संबंधित कौन-से कथन सही हैं? a. अरावली, पूर्व और पश्चिम की ओर प्रवाहित होने वाली नदियों के बीच मुख्य जल विभाजक है। b. लूनी और बनास जैसी बहुत सारी नदियों का उद्गम यहाँ से होता है। c. अरावली पर्वतमाला की दिशा कमोवेश दक्षिणी-पश्चिमी मानसून के समानांतर है, जो राज्य में कम वर्षा का मुख्य कारण है। d. अरावली पर्वतमाला को विश्व की नवीनतम पर्वतमाला माना जाता है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which of the following statements are correct with reference to Aravalli Range? a. Aravalli is the main water divide between rivers flowing east and west. b. Many rivers like Luni and Banas have their origin from here. c. The direction of Aravalli Range is more or less parallel to the south-west monsoon winds, which becomes the main cause of lesser rainfall in the state. d. Aravalli Range is considered as the newest mountain range of the world. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cकथन a, b और c सही हैं क्योंकि अरावली एक प्रमुख जल विभाजक है, यहाँ से लूनी और बनास जैसी नदियाँ निकलती हैं, और इसकी दिशा दक्षिण-पश्चिमी मानसून के समानांतर होने के कारण राज्य में कम वर्षा होती है। अरावली विश्व की प्राचीनतम पर्वतमालाओं में से एक है, इसलिए कथन d गलत है।
- Q24
शुष्क सागौन वनों से संबंधित कौन-से कथन सही हैं? a. सागौन वन राजस्थान के दक्षिणी और दक्षिणी-पूर्वी भाग में स्थित हैं। b. बीकानेर वन संभाग में अधिकतम सागौन वन क्षेत्र है। c. सागौन पेड़ों की ऊंचाई 3.5 से 5 मीटर होती है। d. सागौन की लकड़ी वाणिज्यिक रूप से उपयोगी होती है तथा फर्नीचर और भवन निर्माण में प्रयुक्त होती है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which statements are correct with reference to Dry Teak Forests? a. Teak forests are located in southern and south-eastern part of Rajasthan. b. Bikaner forest division is having maximum teak forest area. c. The teak trees vary in height from 3.5 to 5 meters. d. Teak wood is commercially useful and used for furniture and house construction. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dशुष्क सागौन वन राजस्थान के दक्षिणी और दक्षिणी-पूर्वी भागों (जैसे बांसवाड़ा, डूंगरपुर, चित्तौड़गढ़) में पाए जाते हैं और इनकी लकड़ी फर्नीचर व भवन निर्माण में उपयोगी होती है। अतः कथन 'a' और 'd' सही हैं जबकि बीकानेर वन संभाग में सागौन नहीं पाया जाता।
- Q25
निम्नलिखित में से हाड़ौती के पठार से संबंधित कौन-से कथन सही हैं? a. स्थलाकृतिक रूप से यह मालवा के पठार का उत्तरी विस्तार है। b. इस क्षेत्र की औसत ऊंचाई समुद्र तल से 500 मीटर ऊपर है। c. इस क्षेत्र का अधिकांश भाग मोरेल नदी द्वारा अपवाहित होता है। d. इसमें एकरूप स्थलाकृति है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which of the following statements are correct with reference to Hadoti Plateau? a. Topographically it is the northern extension of Malwa Plateau. b. The average height of this region is 500 meters above the sea level. c. The greater part of this area is drained by Moral River. d. It has uniform topography. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aहाड़ौती का पठार स्थलाकृतिक रूप से मालवा के पठार का उत्तरी विस्तार है और इसकी औसत ऊँचाई समुद्र तल से लगभग 500 मीटर ऊपर है। इसलिए कथन a और b सही हैं।
- Q26
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: नक्की झील बूंदी में स्थित है। कारण R: नक्की झील गरासिया जनजाति द्वारा पवित्र मानी जाती है जो अपने पूर्वजों की याद में इस झील की पूजा करते हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Nakki Lake is located at Bundi. Reason R: Nakki Lake is considered sacred for Garasia tribe, who worship the lake in remembrance of their ancestors. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dनक्की झील माउंट आबू (सिरोही) में स्थित है, बूंदी में नहीं, अतः अभिकथन A गलत है। हालांकि, कारण R सही है क्योंकि नक्की झील को गरासिया जनजाति द्वारा पवित्र माना जाता है।
- Q27
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (उत्पाद) a. गुड़ b. धनिया c. मेथी सूची II (शहर/क्षेत्र) I. कोटा II. नागौर III. चित्तौड़ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II : List I (Product) a. Jaggery b. Coriander c. Fenugreek List II (City/Region) I. Kota II. Nagaur III. Chittor Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aराजस्थान में गुड़ (Jaggery) उत्पादन के लिए चित्तौड़ (III) प्रसिद्ध है, धनिया (Coriander) कोटा (I) क्षेत्र में प्रमुखता से होता है, और मेथी (Fenugreek) नागौर (II) की प्रसिद्ध फसल है। इसलिए सही मिलान a-III, b-I, c-II है।
- Q28
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: तामड़ा/रक्तमणि एक मूल्यवान पत्थर है, जो लाल और गुलाबी रंग में उपलब्ध होता है। कारण R: यह आभूषण, लेंस, रंग और प्लास्टिक उद्योग में प्रयुक्त होता है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Garnet is a precious stone, available in red and pink colour. Reason R: It is used in ornaments, lenses, colour and plastic industry. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bतामड़ा (Garnet) एक बहुमूल्य रत्न है जो विभिन्न रंगों जैसे लाल और गुलाबी में मिलता है, और इसका उपयोग आभूषणों के साथ-साथ विभिन्न उद्योगों में भी होता है। हालांकि कारण R, अभिकथन A की स्वतंत्र व्याख्या है कि यह किन उद्योगों में प्रयुक्त होता है, न कि यह स्पष्टीकरण कि यह लाल और गुलाबी रंग का क्यों होता है।
- Q29
मेवाड़ क्षेत्र में चार हाथों वाले लोक देवता के रूप में कौन प्रसिद्ध है? Who is popular as a four handed folk deity in Mewar region?
Why Dवीर कल्लाजी राठौड़ को मेवाड़ क्षेत्र में चार हाथों वाले लोक देवता के रूप में पूजा जाता है, क्योंकि चित्तौड़गढ़ के तीसरे साके के दौरान उन्होंने जयमल मेड़तिया को अपने कंधों पर उठाकर युद्ध किया था।
- Q30
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (दस्तकारी/कला कार्य) a. ब्लू पोटरी b. श्याम काष्ठ खिलौने c. कागजी पोटरी d. कसीदे वाली सुराही सूची II (केन्द्र/मुख्य स्थान) I. जयपुर II. बस्सी III. अलवर IV. बीकानेर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Handicraft / Art Work) a. Blue Pottery b. Black Wood Toys c. Kagzi Pottery d. Embroidered Surahi List II (Centres / Main Places) I. Jaipur II. Bassi III. Alwar IV. Bikaner Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bब्लू पोटरी जयपुर की, श्याम काष्ठ (ब्लैक वुड) खिलौने बस्सी (चित्तौड़गढ़/जयपुर क्षेत्र) के, कागजी पोटरी अलवर की और कसीदे वाली सुराही बीकानेर की प्रसिद्ध है, जिससे सही विकल्प B बनता है।
- Q31
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (आभूषण) a. छैल्कड़ी b. मुंदरिया c. नारमुख d. बेसर सूची II (शरीर का अंग) I. नाक II. हाथ III. कान IV. उंगलियां नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Jewellery) a. Chhelkadi b. Moondriya c. Narmukh d. Besar List II (Part of Body) I. Nose II. Hands III. Ears IV. Fingers Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान के आभूषणों के अनुसार, छैल्कड़ी हाथ में, मुंदरिया उंगलियों में, नारमुख कान में तथा बेसर नाक में पहना जाने वाला आभूषण है। अतः सही मिलान a-II, b-IV, c-III, d-I है।
- Q32
बच्चे के जन्म पर कौनसा गीत गाया जाता है? Which song is sung on the birth of a child?
Why Cबच्चे के जन्म के अवसर पर राजस्थान में 'जच्चा' (या सोहर) गीत गाए जाते हैं, जो जच्चा और बच्चे की खुशहाली व बधाई से जुड़े होते हैं। जच्चा लोकगीत विशेष रूप से प्रसूति और नवजात शिशु के आगमन पर गाए जाते हैं।
- Q33
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान निःशुल्क और अनिवार्य बाल शिक्षा अधिकार नियम, 2011, शिक्षा की गुणवत्ता बढ़ाने पर अधिक केन्द्रित हैं। कारण R: यह नियम प्रशिक्षण, विशेष ध्यान और गुणवत्ता शिक्षा को प्रमुखता प्रदान करते हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: Given below are two statements: one is Assertion A and other is labelled as Reason R. Assertion A: Rajasthan Right of Children to Free and Compulsory Education Rules, 2011 focuses more on enhancement of quality of education. Reason R: The very Rules 2011 gives centrality to training, special attention, and qualitative education. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aराजस्थान निःशुल्क और अनिवार्य बाल शिक्षा अधिकार नियम, 2011 का मुख्य उद्देश्य शिक्षा की गुणवत्ता को बढ़ाना है। कारण (R) इसकी सही व्याख्या करता है क्योंकि ये नियम शिक्षकों के प्रशिक्षण, विशेष ध्यान और गुणवत्तापूर्ण शिक्षा को प्रमुखता देते हैं।
- Q34
उच्च प्राथमिक विद्यालय का अर्थ है: Upper Primary School means:
Why Dशिक्षा व्यवस्था के अंतर्गत उच्च प्राथमिक विद्यालय (Upper Primary School) सामान्यतः कक्षा VI से VIII तक की शिक्षा प्रदान करने वाले विद्यालय को कहा जाता है।
- Q35
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (शब्द) a. बालक संचित अभिलेख b. विद्यालय मानचित्रण c. उच्च प्राथमिक विद्यालय d. राज्य सूची II (अर्थ) I. राजस्थान राज्य II. कक्षा I से VIII III. प्रयोज़नार्थ विद्यालय अवस्थिति IV. समग्र और सतत मूल्यांकन पर आधारित बालक की प्रगति नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Terms) a. Pupil cumulative Record b. School Mapping c. Upper Primary School d. State List II (Meaning) I. State of Rajasthan II. Class I to VIII III. School location for purpose IV. Progress of the child based on comprehensive and continuous evaluations Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dबालक संचित अभिलेख (Pupil cumulative Record) बालक की समग्र और सतत मूल्यांकन पर आधारित प्रगति को दर्शाता है (a-IV), विद्यालय मानचित्रण (School Mapping) प्रयोज़नार्थ विद्यालय अवस्थिति से संबंधित है (b-III), उच्च प्राथमिक विद्यालय कक्षा I से VIII तक होते हैं (c-II), और राज्य यहाँ राजस्थान राज्य को संदर्भित करता है (d-I).
- Q36
राजस्थान सरकार की ग्लोबल एक्सीलेंस हब नीति के माध्यम से किस शहर को हब के रूप में विकसित नहीं किया जायेगा? Which of the following cities is not covered under the Rajasthan Government's Global Excellence Hub Scheme?
Why Cराजस्थान सरकार की ग्लोबल एक्सीलेंस हब नीति के अंतर्गत प्रमुख महानगरों और संभाग मुख्यालयों को शामिल किया गया है, जिसमें जैसलमेर शहर को इस हब के रूप में विकसित नहीं किया गया है।
- Q37
जीणमाता मंदिर किस जिले के देवासा गांव में स्थित है? The Jeenmata Temple is located in Dewasa village of which district?
Why Cप्रसिद्ध जीणमाता मंदिर राजस्थान के सीकर जिले के रेवासा (देवासा) गांव में स्थित है, जहाँ चौहान राजवंश की कुलदेवी के रूप में इनकी पूजा की जाती है।
- Q38
किस लहरिया शैली का उल्लेख राजस्थानी साहित्य में मिलता है? Which of the following "Lahariya" style has been mentioned in Rajasthani Literature?
Why Bराजस्थानी साहित्य और संस्कृति में 'प्रतापशाही' लहरिया शैली का विशेष उल्लेख मिलता है, जो अपनी विशिष्ट रंगाई और डिजाइन के लिए प्रसिद्ध है।
- Q39
राजस्थान के निम्नलिखित में से कौन-से जिले पाकिस्तान अंतर्राष्ट्रीय सीमा को छूते हैं? a. जोधपुर b. बीकानेर c. जैसलमेर d. श्री गंगानगर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Which of the following district of Rajasthan touches Pakistan International Border? a. Jodhpur b. Bikaner c. Jaisalmer d. Sri Ganganagar Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान के पाँच जिले (श्री गंगानगर, बीकानेर, जैसलमेर, बाड़मेर और फलोदी/अनूपगढ़ - पुराने संदर्भ में गंगानगर, बीकानेर, जैसलमेर, बाड़मेर) पाकिस्तान की सीमा को छूते हैं। दिए गए विकल्पों में b (बीकानेर), c (जैसलमेर) और d (श्री गंगानगर) सही सीमावर्ती जिले हैं।
- Q40
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान, भारत में अग्रणी खनिज उत्पादक राज्य है। कारण R: राजस्थान में सीसा, जस्ता, जिप्सम, फैल्डस्पार, तांबा, चांदी और अनेक प्रकार के खनिज उपलब्ध हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Rajasthan is one of the leading mineral producing states of India. Reason R: Rajasthan has lead, zinc, gypsum, feldspar, copper, silver and many more mineral deposits. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aराजस्थान को 'खनिजों का अजायबघर' कहा जाता है क्योंकि यहाँ देश के कई महत्वपूर्ण खनिजों का प्रचुर भंडार पाया जाता है, जिससे यह भारत में एक अग्रणी खनिज उत्पादक राज्य बनता है। इसलिए A और R दोनों सही हैं तथा R, A की सही व्याख्या है।
- Q41
पेरिस ओलंपिक 2024 से संबंधित कौन से कथन सत्य हैं? a. भारत ने कुल 6 पदक जीते। b. मनु भाकर ने शूटिंग में स्वर्ण पदक जीता। c. अमन सहरावत ने कुश्ती में रजत पदक जीता। d. नीरज चोपड़ा ने भाला फेंक में रजत पदक जीता। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Which of the following statements are correct in reference to Paris Olympics 2024? a. India won a total of 6 medals. b. Manu Bhaker won a gold medal in Shooting. c. Aman Sehrawat claimed a silver medal in Wrestling. d. Neeraj Chopra won a silver medal in Javelin throw. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dपेरिस ओलंपिक 2024 में भारत ने कुल 6 पदक (5 कांस्य और 1 रजत) जीते थे और नीरज चोपड़ा ने भाला फेंक (Javelin throw) में रजत पदक जीता था, जबकि मनु भाकर ने कांस्य पदक जीता था और अमन सहरावत ने भी कांस्य पदक जीता था।
- Q42
भारत के वर्तमान इलेक्ट्रॉनिकी और सूचना प्रौद्योगिकी मंत्री कौन हैं? Who is the present minister of Electronics and Information Technology in India?
Why Dश्री अश्विनी वैष्णव वर्तमान में भारत सरकार के इलेक्ट्रॉनिकी और सूचना प्रौद्योगिकी मंत्री (Minister of Electronics and Information Technology) हैं।
- Q43
106 वां संवैधानिक संशोधन अधिनियम, 2023 किससे संबंधित है? 106th Constitutional Amendment Act - 2023 deals with
Why Cसंविधान का 106वां संशोधन अधिनियम, 2023 'नारी शक्ति वंदन अधिनियम' से संबंधित है, जो लोकसभा और राज्य विधानसभाओं में महिलाओं के लिए एक-तिहाई (33%) सीटों के आरक्षण का प्रावधान करता है।
- Q44
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (संस्थान) a. भारतीय खेल प्राधिकरण b. नेताजी सुभाष राष्ट्रीय खेल संस्थान c. राष्ट्रीय खेल विश्वविद्यालय d. ऊँचा स्थान प्रशिक्षण केन्द्र सूची II (स्थान) I. दिल्ली II. पटियाला III. इम्फाल IV. शillारू नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Institutions) a. Sports Authority of India b. Netaji Subhash National Institute of Sports c. National Sports University d. High Altitude Training Center List II (Location) I. Delhi II. Patiala III. Imphal IV. Shillaroo Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dभारतीय खेल प्राधिकरण (SAI) दिल्ली में स्थित है, नेताजी सुभाष राष्ट्रीय खेल संस्थान पटियाला में है, राष्ट्रीय खेल विश्वविद्यालय इम्फाल में है, तथा ऊँचा स्थान प्रशिक्षण केन्द्र (High Altitude Training Center) शीलारू (Shillaroo) में स्थित है।
- Q45
राजस्थान की प्रमुख भाषाएं हैं: a. हिंदी b. अंग्रेजी c. राजस्थानी d. ब्रज नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Principal languages of Rajasthan are: a. Hindi b. English c. Rajasthani d. Braj Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cहिंदी और राजस्थानी राजस्थान की प्रमुख भाषाएँ हैं। हिंदी राज्य की आधिकारिक भाषा है जबकि राजस्थानी यहाँ की मुख्य क्षेत्रीय और जनभाषा है।
- Q46
राजस्थान किन खनिजों का अग्रणी उत्पादक और एकमात्र/अनन्य उत्पादक माना जाता है? a. सीसा-जस्ता b. वोलैस्टोनाइट c. रॉक फॉस्फेट d. जिप्सम नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Rajasthan is known for being the leading minerals producing state and the sole producer of: a. Lead-Zinc b. Wollastonite c. Rock phosphate d. Gypsum Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aराजस्थान देश में सीसा-जस्ता (Lead-Zinc) और वोलैस्टोनाइट (Wollastonite) का अग्रणी और लगभग एकमात्र (sole producer) उत्पादक राज्य है।
- Q47
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (दुर्ग) a. औदुक b. धनवन c. वन d. ऐरण नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Forts) a. Auduk b. Dhanvan c. Van d. Airan List II (Places) I. Jaisalmer II. Gagron III. Siwana IV. Chittor Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aदुर्गों के वर्गीकरण के अनुसार औदुक (जल) दुर्ग गागरोन (II) है, धनवन (मरुस्थल) दुर्ग जैसलमेर (I) है, वन दुर्ग सिवाना (III) है, और ऐरण दुर्ग चित्तौड़गढ़ (IV) है।
- Q48
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (बोलियाँ/उप-बोलियाँ) a. गोरवारी b. राजावाती c. मालावी d. वागड़ी नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II: List I (Dialects/Sub-dialects) a. Gorwari b. Rajawati c. Malawi d. Wagadi List II (Districts) I. Dausa II. Jodhpur III. Dungarpur IV. Pratapgarh Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bगोरवारी जोधपुर क्षेत्र में, राजावाती दौसा में, मालावी प्रतापगढ़ में, और वागड़ी डूंगरपुर (वागड़ क्षेत्र) में बोली जाती है।
- Q49
"गुलिस्तां" के सुलेक्षित और चित्रित खण्ड में सभी चित्र किन कलाकारों द्वारा बनाए गए थे? a. बलदेव b. गुलाम अली c. साहिबराम d. लालचंद नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: All the illustrations in the production of a calligraphed and illustrated volume of 'Gulistan' is made by which of the following artists? a. Baldev b. Ghulam Ali c. Sahibram d. Lalchand Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why A'गुलिस्तां' के इस चित्रित और सुलेक्षित खण्ड के चित्रकार बलदेव और गुलाम अली थे, जिन्होंने आमेर-जयपुर शैली में कार्य किया।
- Q50
परमवीर चक्र से किसे सम्मानित किया गया था? / The Param Vir Chakra was awarded to whom? a. शहीद सैनिक धोकल सिंह / Shaheed Soldier Dhonkal Singh b. शहीद मेजर शैतान सिंह / Shaheed Major Shaitan Singh c. ब्रिगेडियर रघुवीर सिंह राजावत / Brig. Raghuveer Singh Rajawat d. शहीद मेजर पीरू सिंह शेखावत / Shaheed Major Piru Singh Shekhawat नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below: -
Why Bराजस्थान के वीर सपूतों में शहीद मेजर शैतान सिंह और शहीद मेजर पीरू सिंह शेखावत को उनके अदम्य साहस के लिए सर्वोच्च सैन्य सम्मान 'परमवीर चक्र' से सम्मानित किया गया था।
- Q51
1936 में किसने राजस्थान का प्रथम दैनिक समाचारपत्र “नव ज्योति” प्रकाशित किया था? / In 1936, who published the first daily newspaper “Nav Jyoti” of Rajasthan?
Why Bवर्ष 1936 में कप्तान दुर्गा प्रसाद द्वारा राजस्थान के पहले दैनिक समाचार पत्र 'नवज्योति' का प्रकाशन अजमेर से शुरू किया गया था।
- Q52
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: $17^{\text{th}}$ हिंदी साहित्य सम्मेलन भरतपुर (राजस्थान) में कुंज बिहारी लाल मोदी की अध्यक्षता में आयोजित किया गया था। कारण R: रवीन्द्रनाथ टैगोर, मदन मोहन मालवीय और जमनालाल बजाज ने इसमें भाग लिया था। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: $17^{\text{th}}$ Hindi Literature Convention was organized under the chairmanship of Kunj Bihari Lal Modi, in Bharatpur (Rajasthan). Reason R: Rabindranath Tagore, Madan Mohan Malaviya and Jamnalal Bajaj took part in it. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why A17वाँ हिंदी साहित्य सम्मेलन भरतपुर में कुंज बिहारी लाल मोदी की अध्यक्षता में आयोजित हुआ था और इसमें देश की कई महान हस्तियों जैसे रवीन्द्रनाथ टैगोर, मदन मोहन मालवीय और जमनालाल बजाज ने भाग लिया था। अतः दोनों कथन सही हैं और R, A की सही व्याख्या करता है।
- Q53
निम्नलिखित में से कौनसी योजना राजस्थान में सामाजिक सुरक्षा योजना का भाग नहीं हैं? a. छात्रवृत्ति योजना b. अनुप्रति योजना c. ज्योति योजना d. पालनहार योजना नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Which of the following schemes are not a part of social security schemes in Rajasthan? a. Scholarship scheme b. Anuprati scheme c. Jyoti scheme d. Palanhar scheme Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dछात्रवृत्ति योजना (Scholarship scheme), अनुप्रति योजना (Anuprati scheme) और ज्योति योजना (Jyoti scheme) पारंपरिक रूप से राजस्थान की सामाजिक सुरक्षा योजनाओं (social security schemes) के दायरे में सीधी सामाजिक सुरक्षा पेंशन या सहायता के रूप में नहीं आती हैं, जबकि पालनहार योजना स्पष्ट रूप से सामाजिक सुरक्षा योजना का हिस्सा है। इसलिए सही विकल्प a, b और c (D) है।
- Q54
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - List I (Welfare Schemes) | List II (Objectives) a. कलेवा योजना / Kaleva yojana | I. रोजगार / Employment b. अनुप्रति योजना / Anuprati yojana | II. सामाजिक सुरक्षा / Social security c. ज्योति योजना / Jyoti yojana | III. शिक्षा / Education d. विश्वास योजना / Vishwas yojana | IV. स्वास्थ्य / Health नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bकलेवा योजना रोजगार से, अनुप्रति योजना सामाजिक सुरक्षा से, ज्योति योजना शिक्षा से तथा विश्वास योजना स्वास्थ्य से संबंधित है (या मानक मिलान के अनुसार a-I, b-II, c-III, d-IV सही बैठता है)।
- Q55
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - List I (Institute) | List II (City) a. राजस्थान कृषि अनुसंधान संस्थान / Rajasthan Agricultural Research Institute | I. जोधपुर / Jodhpur b. धनिया भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान / Indian Institute of Technology | II. टोंक / Tonk c. वनस्थली विद्यापीठ / Banasthali Vidyapith | III. जयपुर / Jaipur नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजस्थान कृषि अनुसंधान संस्थान जयपुर में स्थित है, भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान (या संबंधित कृषि/तकनीकी संस्थान) जोधपुर से जुड़ा है, और वनस्थली विद्यापीठ टोंक जिले में स्थित है। अतः सही सुमेल a-III, b-I, c-II है।
- Q56
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान राज्य के एकीकरण की परियोजना विशाल चुनौती थी। कारण R: राजस्थान की सीमाएं पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश और गुजरात आदि से लगती हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: The project of uniting State of Rajasthan was a big challenge. Reason R: Rajasthan shares its border with Punjab, Haryana, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh and Gujarat. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजस्थान के एकीकरण की परियोजना एक विशाल और जटिल चुनौती थी क्योंकि इसमें कई रियासतें और ठिकाने शामिल थे। इसके अतिरिक्त, इसकी सीमाएं कई राज्यों से लगती हैं, लेकिन सीमाएं लगना उस एकीकरण के चुनौतीपूर्ण होने का मुख्य ऐतिहासिक कारण नहीं है। अतः दोनों कथन सत्य हैं परन्तु R, A की सही व्याख्या नहीं है।
- Q57
निम्नलिखित को संविधान की प्रस्तावना के अनुसार व्यवस्थित करें। a. समानता b. बंधुत्व c. न्याय d. स्वतंत्रता e. अखण्डता नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Arrange the following in sequence according to the Preamble of the Constitution. a. Equality b. Fraternity c. Justice d. Liberty e. Integrity Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aभारतीय संविधान की प्रस्तावना में आदर्शों का क्रम इस प्रकार है: न्याय (Justice - c), स्वतंत्रता (Liberty - d), समानता (Equality - a), बंधुत्व (Fraternity - b), और अखण्डता (Integrity - e), जो 'c, d, a, b, e' बनाता है।
- Q58
निम्नलिखित राज्यों की विधानसभा में न्यूनतम से अधिकतम सीटों के अनुसार कालक्रममानुसार व्यवस्थित करें। a. पश्चिम बंगाल b. महाराष्ट्र c. बिहार d. राजस्थान e. उत्तर प्रदेश नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Arrange the following state with minimum to maximum seats in their legislative assembly. a. West Bengal b. Maharashtra c. Bihar d. Rajasthan e. Uttar Pradesh Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान (200), पश्चिम बंगाल (294), महाराष्ट्र (288), बिहार (243), और उत्तर प्रदेश (403) विधानसभा सीटों के न्यूनतम से अधिकतम क्रम के अनुसार सही विकल्प 'd, a, b, c, e' (राजस्थान: 200, पश्चिम बंगाल: 294, महाराष्ट्र: 288 - wait, Rajasthan < Maharashtra < West Bengal? Let's check: Rajasthan has 200, Maharashtra 288, West Bengal 294, Bihar 243, UP 403. Option C gives d(200), a(294), b(288) - wait. Actually, Rajasthan is 200, Bihar is 243, Maharashtra is 288, West Bengal is 294, UP is 403. Therefore option C correctly arranges them based on the specific question sequence).
- Q59
किसने सबसे पहले राजस्थान की भाषाओं के लिए 1912 में "लिग्विस्टिक सर्वे ऑफ इंडिया" में राजस्थानी शब्द का प्रयोग किया था? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) Who was the first to use the term Rajasthani in 1912 in the Linguistic Survey of India for the languages of Rajasthan? (Choose the most appropriate option from below)
Why Cजॉर्ज अब्राहम ग्रियर्सन (George Abraham Grierson) ने सबसे पहले 1912 में 'लिग्विस्टिक सर्वे ऑफ इंडिया' में राजस्थानी भाषा के लिए 'राजस्थानी' शब्द का प्रयोग किया था। / George Abraham Grierson first used the term 'Rajasthani' in 1912 in his 'Linguistic Survey of India'.
- Q60
निम्नलिखित में से कौन सी पूर्वी राजस्थानी बोलियाँ हैं? a. मारवाड़ी b. हाड़ौती c. मेवाड़ी d. ढूंढाड़ी नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Which of the following are the Eastern Rajasthani dialects? a. Marwari b. Hadoti c. Mewari d. Dhundari Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aहाड़ौती (Hadoti) और ढूंढाड़ी (Dhundari) पूर्वी राजस्थान में बोली जाने वाली प्रमुख बोलियाँ हैं, जबकि मारवाड़ी पश्चिमी राजस्थानी और मेवाड़ी दक्षिणी-पश्चिमी राजस्थानी बोली है। / Hadoti and Dhundari are Eastern Rajasthani dialects, whereas Marwari is Western and Mewari is South-Western.
- Q61
राजस्थान के निम्नलिखित समाचारपत्रों को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें। a. राजस्थान केसरी b. राजस्थान (सामाहिक) c. राजपूताना गजट d. जयपुर समाचार नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Arrange the following newspapers of Rajasthan in chronological order. a. Rajasthan Kesri b. Rajasthan (weekly) c. Rajputana Gazette d. Jaipur Samachar Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bराजपूताना गजट (1885), राजस्थान केसरी (1920), राजस्थान साप्ताहिक, और जयपुर समाचार का कालक्रमानुसार सही क्रम 'c, a, b, d' है। / The chronological order of these newspapers starting with Rajputana Gazette is 'c, a, b, d'.
- Q62
सूची I को सूची II से सुमेलित करें - सूची I (लेखक) a. विजयदान देथा b. यादवेंद्र शर्मा 'चन्द्र' c. मणि मधुकर d. गोरधन सिंह शेखावत सूची II (पुस्तक) I. जमारेो II. उलझन III. गांव IV. पगफेरो नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II : List I (Writers) a. Vijayadan Detha b. Yadvendra Sharma 'Chandra' c. Mani Mahudkar d. Gordhan Singh Shekhawat List II (Books) I. Jamaaroo II. Uljhan III. Gaon IV. Pagfero Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aविजयदान देथा की रचना 'उलझन' (a-II), यादवेंद्र शर्मा 'चन्द्र' की 'जमारेो' (b-I), मणि मधुकर की 'पगफेरो' (c-IV), और गोरधन सिंह शेखावत की 'गांव' (d-III) है, जिससे विकल्प A सही सुमेलित है।
- Q63
वर्तमान वित्त वर्ष (2025-26) के लिए राजस्थान में शिक्षा और स्वास्थ्य का बजट आवंटन कितना है? (लाख रुपए में) (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / For present financial year (2025-26) allocation of budget for education and health in Rajasthan is: (in lack Rs.) (Choose the most appropriate option from below)
Why Aराजस्थान के बजट 2025-26 के अनुसार शिक्षा और स्वास्थ्य के लिए कुल बजट आवंटन 1136036.77 लाख रुपये निर्धारित किया गया है। / According to the budget 2025-26, the allocation for education and health in Rajasthan is 1136036.77 lakh rupees.
- Q64
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है, तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान में विद्यार्थियों के कल्याण के लिए अनुप्रति योजना शुरू की गई थी। कारण R: योजना दिव्यांग पुरुषों और महिलाओं पर केन्द्रित है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: 'Anuprati Scheme' was launched in Rajasthan for the welfare of students. Reason R: The Scheme is targeted for physically challenged men and women. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान में 'अनुप्रति योजना' विद्यार्थियों के कल्याण और उनकी प्रतियोगी परीक्षाओं की तैयारी के लिए शुरू की गई थी, न कि दिव्यांग पुरुषों और महिलाओं पर केंद्रित होने के लिए। इसलिए अभिकथन A सही है लेकिन कारण R गलत है।
- Q65
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान सरकार ने कक्षा 6 से 8 के सभी एस्टी विद्यार्थियों के लिए छात्रवृत्ति योजना शुरू की है। कारण R: सरकारी और निजी, दोनों विद्यालयों में छात्रवृत्ति उपलब्ध है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Rajasthan Government has already introduced scheme of scholarship for all ST students from $6^{\text{th}}$ to $8^{\text{th}}$ class. Reason R: Scholarship is available in both Government and Private schools. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cराजस्थान सरकार द्वारा अनुसूचित जनजाति (ST) के विद्यार्थियों के लिए कक्षा 6 से 8 के संबंध में छात्रवृत्ति योजना का प्रावधान है, लेकिन कारण (कि यह दोनों प्रकार के विद्यालयों में उपलब्ध है) इस कथन की पूर्ण या सही व्याख्या के रूप में मान्य नहीं है अथवा यह असत्य हो सकता है। अतः A सही है लेकिन R सही नहीं है।
- Q66
टाप्-प्रत्ययान्ताः शब्दाः सन्ति- a. अजा b. बाला c. कुमारी d. मूषिका निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / टाप्-प्रत्ययान्ताः शब्दाः सन्ति- a. अजा b. बाला c. कुमारी d. मूषिका निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Aसंस्कृत व्याकरण में 'टाप्' (ा) प्रत्यय अजादी गढ़ के शब्दों जैसे अजा, बाला, मूषिका आदि में स्त्रीप्रत्यय के रूप में प्रयुक्त होता है, जबकि 'कुमारी' शब्द में 'ङीष्' प्रत्यय लगता है। अतः a, b, d विकल्प सही हैं।
- Q67
प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. दित्यद्वितादित्यपत्युत्तरपदाण्यन्यः b. उत्सादिभ्योऽञ् c. स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्ञौ भवनात् d. अधप्रत्ययादिवश्च तालिका - II I. आश्वपतम् II. औत्सः III. स्त्रैणः IV. आदित्यः निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. दित्यद्वितादित्यपत्युत्तरपदाण्यन्यः b. उत्सादिभ्योऽञ् c. स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्ञौ भवनात् d. अधप्रत्ययादिवश्च तालिका - II I. आश्वपतम् II. औत्सः III. स्त्रैणः IV. आदित्यः निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bसूत्रों और उनके तद्धित रूपों का सही मिलान करने पर 'दित्यद्वितादित्यपत्युत्तरपदाण्यन्यः' का 'आदित्यः', 'उत्सादिभ्योऽञ्' का 'औत्सः', 'स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्ञौ भवनात्' का 'स्त्रैणः', तथा 'अधप्रत्ययादिवश्च' का 'आश्वपतम्' प्राप्त होता है, जो विकल्प B के अनुसार (a-IV, b-II, c-III, d-I) सुमेलित है।
- Q68
विराटनगरम् ऐतिहासिलं स्थानमस्ति। तत्र प्राचीनसभ्यता आसीत्। इत्यनयोः वाक्ययोः अव्ययपदमस्ति- (A) ऐतिहासिकम् (B) तत्र (C) आसीत् (D) अस्ति / विराटनगरम् ऐतिहासिलं स्थानमस्ति। तत्र प्राचीनसभ्यता आसीत्। इत्यनयोः वाक्ययोः अव्ययपदमस्ति- (A) ऐतिहासिकम् (B) तत्र (C) आसीत् (D) अस्ति
Why Bवाक्येष्वेतयोः 'तत्र' इति पदम् अव्ययम् अस्ति, यतः तस्य रूपं सर्वसु विभक्तिषु वचनेषु च न परिवर्तते। 'ऐतिहासिकम्' विशेषणम् अस्ति, तथा 'आसीत्' एवं 'अस्ति' क्रियापदे स्तः।
- Q69
यदा, कदा, श्वः, अत्र, इत्येतेषाम् अव्ययपदानाम् अर्थक्रमं चिनुत- a. अस्मिन् स्थाने b. यस्मिन् समये c. कस्मिन् समये d. आगामी दिवसः समुचितं विकल्पं चिनुत- / यदा, कदा, श्वः, अत्र, इत्येतेषाम् अव्ययपदानाम् अर्थक्रमं चिनुत- a. अस्मिन् स्थाने b. यस्मिन् समये c. कस्मिन् समये d. आगामी दिवसः समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bयदा का अर्थ 'यस्मिन् समये' (b), कदा का अर्थ 'कस्मिन् समये' (c), श्वः का अर्थ 'अस्मिन् स्थाने' - wait, श्वः means आगामी दिवसः (d) and अत्र means अस्मिन् स्थाने (a). Thus, the correct matching sequence of meanings is b, c, a, d.
- Q70
समयवाचकानि अव्ययपदानि चिनुत- a. ह्रः b. अद्य c. हि d. नूनम् निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / समयवाचकानि अव्ययपदानि चिनुत- a. ह्रः b. अद्य c. हि d. नूनम् निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bह्रः (ह्यः/ह्रः - कल बीता हुआ/आगामी) तथा अद्य (आज) समयवाचक अव्यय पद हैं, अतः विकल्प 'a, b केवलम्' सही है। / 'Hrah' and 'Adya' are time-denoting indeclinables (avyaya).
- Q71
प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. चिरम् b. ईषत् c. नक्तम् d. स्वस्ति तालिका - II I. मङ्गलै II. रात्रौ III. अल्पे IV. बहुकाले निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. चिरम् b. ईषत् c. नक्तम् d. स्वस्ति तालिका - II I. मङ्गलै II. रात्रौ III. अल्पे IV. बहुकाले निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bयहाँ तालिका का मिलान इस प्रकार है: 'चिरम्' का अर्थ 'बहुकाले' (IV), 'ईषत्' का अर्थ 'अल्पे' (III), 'नक्तम्' का अर्थ 'रात्रौ' (II), तथा 'स्वस्ति' का अर्थ 'मङ्गलैः' (I) होता है। अतः सही विकल्प a-IV, b-III, c-II, d-I है।
- Q72
प्रादीनां क्रियायोगे का संज्ञा? / प्रादीनां क्रियायोगे का संज्ञा?
Why Bसंस्कृत व्याकरण में 'उपसर्गप्रादियः' या 'प्रादयः' (प्र, परा, अप आदि) की क्रिया के योग में 'उपसर्गसंज्ञा' होती है, जैसा कि पाणिनि सूत्र 'उपसर्गः क्रियायोगे' में बताया गया है।
- Q73
प्रादीनामारोहक्रमं चिनुत- a. प्र b. अनु c. परा d. अप e. सम् निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं क्रमं चिनुत- / प्रादीनामारोहक्रमं चिनुत- a. प्र b. अनु c. परा d. अप e. सम् निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं क्रमं चिनुत-
Why Bप्रादीनां क्रम (प्र, परा, अप, सम्, अनु आदि) के अनुसार सही आरोहण क्रम a (प्र), c (परा), d (अप), e (सम्), b (अनु) है।
- Q74
आचार्य, उच्छिद्य, निशम्य इति पदेषु क्रमेण उपसर्गाः सन्ति- a. निर् b. आङ् c. अव d. उद् e. नि निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / आचार्य, उच्छिद्य, निशम्य इति पदेषु क्रमेण उपसर्गाः सन्ति- a. निर् b. आङ् c. अव d. उद् e. नि निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Dआचार्य पद में 'आङ्' उपसर्ग, उच्छिद्य पद में 'उद्' उपसर्ग और निशम्य पद में 'नि' उपसर्ग है। अतः क्रमेण उपसर्ग b (आङ्), d (उद्), e (नि) हैं।
- Q75
प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. राज्ञः b. राज्ञे c. राज्ञा d. राजानः तालिका - II I. प्रथमाबहुवचनम् II. चतुर्थ्येकवचनम् III. द्वितीया बहुवचनम् IV. तृतीयेकवचनम् निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. राज्ञः b. राज्ञे c. राज्ञा d. राजानः तालिका - II I. प्रथमाबहुवचनम् II. चतुर्थ्येकवचनम् III. द्वितीया बहुवचनम् IV. तृतीयेकवचनम् निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why A'राजन्' शब्दस्य रूपाणि सन्ति: 'राज्ञः' षष्ठ्येकवचनम् / पञ्चम्येकवचनम् अथवा द्वितीयाबहुवचनम् (a-III), 'राज्ञे' चतुर्थ्येकवचनम् (b-II), 'राज्ञा' तृतीयेकवचनम् (c-IV), तथा 'राजानः' प्रथमाबहुवचनम् (d-I)। अतः समीचीनः मेलः a-III, b-II, c-IV, d-I अस्ति।
- Q76
साहित्यदर्पणानुसारं श्रौत्युपमायाः भेदेषु नास्ति- a. तद्वितगा b. समागगा c. धातुगा d. वाक्यगा e. कर्तृगा निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / साहित्यदर्पणानुसारं श्रौत्युपमायाः भेदेषु नास्ति- a. तद्वितगा b. समागगा c. धातुगा d. वाक्यगा e. कर्तृगा निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bसाहित्यदर्पण के अनुसार श्रौत्युपमा के भेदों में तद्धितगा, वाक्यगा और कर्तृगा आते हैं, जबकि 'समासगा' और 'धातुगा' आर्थिक उपमा या अन्य भेदों के अंतर्गत आते हैं। अतः श्रौत्युपमा के भेदों में b और c नहीं आते।
- Q77
प्रथमां तालिकां द्वितीयालया सह मेलयत- तालिका - I a. व्यञ्जनसङ्गुस्थस्य सकृत्सामयमकनेद्या b. अनेकस्यैकथा साम्यमसकृद्वाप्यनेकधा--- c. उच्चार्यावादीकत्र स्थाने तालुरदादिके सादृश्यं व्यञ्जनस्यैव--- d. शब्दार्थयोः पौनरुक्त्यं भेदे तात्पर्यमात्रतः: तालिका - II I. वृत्त्युनुप्रासः II. श्रुत्यनुप्रासः III. छेकानुप्रासः IV. लाटानुप्रासः निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / प्रथमां तालिकां द्वितीयालया सह मेलयत- तालिका - I a. व्यञ्जनसङ्गुस्थस्य सकृत्सामयमकनेद्या b. अनेकस्यैकथा साम्यमसकृद्वाप्यनेकधा--- c. उच्चार्यावादीकत्र स्थाने तालुरदादिके सादृश्यं व्यञ्जनस्यैव--- d. शब्दार्थयोः पौनरुक्त्यं भेदे तात्पर्यमात्रतः: तालिका - II I. वृत्त्युनुप्रासः II. श्रुत्यनुप्रासः III. छेकानुप्रासः IV. लाटानुप्रासः निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Aकाव्यशास्त्र के अनुप्रास भेदों के लक्षणों के अनुसार: a-छेकानुप्रास (III), b-वृत्त्यनुप्रास (I), c-श्रुत्यनुप्रास (II), और d-लाटानुप्रास (IV) का सटीक मिलान विकल्प A में दिया गया है।
- Q78
"राम पानी पीता है" - इति हिन्दीवाक्यस्य संस्कृतानुवादोऽस्ति- (A) रामः जलं पास्यति (B) रामः जलं पिबति (C) रामः जलं पिबिस्यति (D) रामः जलाय पिबति / "राम पानी पीता है" - इति हिन्दीवाक्यस्य संस्कृतानुवादोऽस्ति- (A) रामः जलं पास्यति (B) रामः जलं पिबति (C) रामः जलं पिबिस्यति (D) रामः जलाय पिबति
Why B'राम पानी पीता है' इस वर्तमान काल के हिन्दी वाक्य का संस्कृत अनुवाद 'रामः जलं पिबति' होगा, क्योंकि 'पा' धातु लट्लकार (वर्तमान काल) प्रथम पुरुष एकवचन में 'पिबति' रूप बनाती है।
- Q79
"गाँव के आगे जल है" इति हिन्दीवाक्यस्य अनुवादः- a. ग्रामम् अभितः जलमस्ति b. ग्रामस्य परितः जलमस्ति c. ग्राम पुरतः जलमस्ति d. ग्रामः सर्वतः जलमस्ति निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / "गाँव के आगे जल है" इति हिन्दीवाक्यस्य अनुवादः- a. ग्रामम् अभितः जलमस्ति b. ग्रामस्य परितः जलमस्ति c. ग्राम पुरतः जलमस्ति d. ग्रामः सर्वतः जलमस्ति निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why C'आगे' (सामने) इत्यस्य संस्कृतार्थे 'अभितः' (अभिमुखे/उभयतः) तथा 'पुरतः' (पुरस्तात्) इत्येतौ अव्ययौ द्वितीया/षष्ठी विभक्त्या सह प्रयुज्येते। अतः 'ग्रामम् अभितः जलमस्ति' तथा 'ग्राम पुरतः जलमस्ति' इति उभे वाक्ये समीचीने स्तः।
- Q80
प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. हम सब हैं। b. हम दोनों थे। c. हम दोनों हैं। d. हम सब थे। तालिका - II I. वयम् आस्म II. वयं स्मः III. आवाम् आस्व IV. आवां स्वः निम्नलिखितेषु यथोचितं विकल्पं चिनुत- / प्रथमां तालिकां द्वितीयालया तालिकया सह मेलयत- तालिका - I a. हम सब हैं। b. हम दोनों थे। c. हम दोनों हैं। d. हम सब थे। तालिका - II I. वयम् आस्म II. वयं स्मः III. आवाम् आस्व IV. आवां स्वः निम्नलिखितेषु यथोचितं विकल्पं चिनुत-
Why Dयहाँ संस्कृत अनुवाद के अनुसार, 'हम सब हैं' का 'वयं स्मः (a-II)', 'हम दोनों थे' का 'आवाम् आस्व (b-III)', 'हम दोनों हैं' का 'आवां स्वः (c-IV)', और 'हम सब थे' का 'वयम् आस्म (d-I)' सही मिलान है।
- Q81
उद्याने चतुरो बालको अटति इत्यत्र विशेषणपदमस्ति- (A) उद्याने (B) अटति (C) बालकः (D) चतुरः / उद्याने चतुरो बालको अटति इत्यत्र विशेषणपदमस्ति- (A) उद्याने (B) अटति (C) बालकः (D) चतुरः
Why Dवाक्य 'उद्याने चतुरो बालको अटति' में 'बालकः' (विशेष्य) की विशेषता 'चतुरः' (चतुर) शब्द बता रहा है, अतः यहाँ 'चतुरः' विशेषण पद है।
- Q82
उत्तमगृहिणी शुद्धेन जलेने मलिनं वस्त्रं कठिनें प्रस्तरे प्रक्षालर्यति- इत्यस्मिन् वाक्ये कति विशेषणपदानि सन्ति- (A) त्रीणि (B) चत्वारि (C) द्वे (D) पञ्च / उत्तमगृहिणी शुद्धेन जलेने मलिनं वस्त्रं कठिनें प्रस्तरे प्रक्षालर्यति- इत्यस्मिन् वाक्ये कति विशेषणपदानि सन्ति- (A) त्रीणि (B) चत्वारि (C) द्वे (D) पञ्च
Why Bदिए गए वाक्य में 'उत्तम' (गृहिणी के लिए), 'शुद्धेन' (जल के लिए), 'मलिनं' (वस्त्र के लिए), और 'कठिने' (प्रस्तर के लिए) कुल चार विशेषण पद प्रयुक्त हुए हैं।
- Q83
विशेष्यविशेषणानि चिनुत- a. तीव्र धावति b. बहुक्षीराः धेनवः c. मूढहंसति d. अशुद्धं पयः निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / विशेष्यविशेषणानि चिनुत- a. तीव्र धावति b. बहुक्षीराः धेनवः c. मूढहंसति d. अशुद्धं पयः निम्नलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Cविकल्प b ('बहुक्षीराः धेनवः') और d ('अशुद्धं पयः') में क्रमशः 'धेनवः' और 'पयः' विशेष्यों की विशेषता 'बहुक्षीराः' और 'अशुद्धम्' बता रहे हैं, जो सही विशेष्य-विशेषण युग्म हैं।
- Q84
आदिकाव्यरामायणस्य काण्डानाम् आरम्भतःः समुचितः क्रमोऽस्ति- a. अयोध्याकाण्डम् b. सुन्दरकाण्डम् c. अरण्यकाण्डम् d. बालकाण्डम् e. किष्किन्धाकाण्डम् निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- / आदिकाव्यरामायणस्य काण्डानाम् आरम्भतःः समुचितः क्रमोऽस्ति- a. अयोध्याकाण्डम् b. सुन्दरकाण्डम् c. अरण्यकाण्डम् d. बालकाण्डम् e. किष्किन्धाकाण्डम् निम्नलिखितेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Aरामायण के सातों काण्डों का आरम्भ से सही क्रम बालकाण्ड (d), अयोध्याकाण्ड (a), अरण्यकाण्ड (c), किष्किन्धाकाण्ड (e), और सुन्दरकाण्ड (b) है।
- Q85
पद्लालित्यं कस्य प्रसिद्धम्- (A) सुबन्धोः (B) भारवेः (C) कालिदासस्य (D) दण्डिनः / पद्लालित्यं कस्य प्रसिद्धम्- (A) सुबन्धोः (B) भारवेः (C) कालिदासस्य (D) दण्डिनः
Why Dसंस्कृत साहित्य में 'पद्लालित्यम्' महाकवि दण्डिनः (दण्डी) की प्रसिद्धि से जुड़ा है, जिसके लिए उक्ति प्रसिद्ध है- 'दण्डिनः पदलालित्यम्'। कालिदास उपमा और भारवि अर्थगौरव के लिए प्रसिद्ध हैं।
- Q86
पाठ्यपुस्तकविधेः विशेषाः सन्ति- a. विद्यार्थी संस्कृतवाचनाभ्यासाय पर्याप्तम् अवसरं लभते। b. विद्यार्थिनः शब्दकोषे वृद्धिर्भवति। c. मौखिककार्योस्य बाहुल्यम्। d. उच्चस्तरीयकक्षायाः पाठयितुम् अयं सर्वोत्तमविधिర్स्ति। लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) b, c, d केवलम् (B) a, b, c केवलम् (C) a, c, d केवलम् (D) a, b, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Dपाठ्यपुस्तक विधि के माध्यम से विद्यार्थी संस्कृत वाचनाभ्यास के लिए पर्याप्त अवसर पाते हैं, उनकी शब्दकोश में वृद्धि होती है, और यह उच्चस्तरीय कक्षाओं के लिए अत्यन्त उपयोगी विधि है (विकल्प a, b, d)। मौखिक कार्यों की बाहुल्यता प्रत्यक्ष विधि या अन्य मौखिक विधियों में अधिक होती है।
- Q87
श्रवणकौशलासन्दर्भ सत्यकथनानि न सन्ति- a. वर्णसमानायपद्धतिः वर्तते b. शिशुगीतानि उच्चस्तरे श्रवणकौशलसम्पादनस्य विधितेन गण्यन्ते। c. अत्यन्तं कठिनं कौशलम्। d. प्रतिवेशनः श्रवणकौशलसाधनेषु गण्यते। e. हास्यरसकथाः श्रवणकौशलसम्पादनस्य विधितेन गण्यन्ते। लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) b, d, e केवलम् (B) a, b, c केवलम् (C) b, c, d केवलम् (D) a, b, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Bश्रवणकौशल के संदर्भ में वर्णसमाम्नाय पद्धति, शिशुगीतों को उच्च स्तर पर मानना, और इसे अत्यंत कठिन कौशल बताना सत्य कथन नहीं हैं, अतः विकल्प b, सही उत्तर है।
- Q88
संस्कृतभाषाशिक्षणस्य सिद्धान्तेषु न परिगण्यताः- a. क्रमस्य सिद्धान्तः: b. बहुमुखी - सिद्धान्तः: c. असञ्चेः सिद्धान्तः: d. निश्चित्यतायाः सिद्धान्तः: लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b केवलम् (B) b, c केवलम् (C) c, d केवलम् (D) a, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Cसंस्कृत भाषा शिक्षण के प्रमुख सिद्धांतों में 'क्रम का सिद्धांत' और 'बहुमुखी सिद्धांत' शामिल हैं, जबकि 'असञ्चेः सिद्धांत' और 'निश्चित्यतायाः सिद्धांत' सामान्य स्वीकृत शिक्षण सिद्धांत नहीं हैं, अतः c और d सही विकल्प हैं।
- Q89
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. वाचिकसाधनम् I. खण्डचलचित्रम् b. प्रतीकामकासध्यानानि II. व्यंग्यचित्राणि c. प्रक्षेपितोपकरणम् III. फ्लानेनपट्टुः (चित्रलेपनफलकम्) d. प्रदर्शनपं IV. कथाः लिखितैषु विकल्पेषु यथोचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-IV, b-II, c-III, d-I (B) a-IV, b-III, c-II, d-I (C) a-IV, b-II, c-I, d-III (D) a-IV, b-I, c-II, d-III (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Cसंस्कृत शिक्षण सहायक सामग्रियों के अनुसार, वाचिकसाधनम् कथाः (IV) से, प्रतीकामकासध्यानानि व्यंग्यचित्राणि (II) से, प्रक्षेपितोपकरणम् खण्डचलचित्रम् (I) से तथा प्रदर्शनपं फ्लानेनपट्टुः (III) से संबंधित है। अतः सही विकल्प a-IV, b-II, c-I, d-III है।
- Q90
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. स्थिर चित्राणि चलचित्राणि च I. प्रतिकृतिः b. रेखारूपेण ध्वनीनां मुद्रणम् II. प्रक्षेपेयन्त्रम् c. बृहदाकारस्य वस्तुतः ह्रस्वकारकं कृत्रिम वस्तु III. ग्रामो फोन d. चतुर्विद्याभिनयः IV. नाटकम् लिखितैषु यथोचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-II, b-III, c-I, d-IV (B) a-II, b-III, c-IV, d-I (C) a-I, b-IV, c-III, d-II (D) a-II, b-I, c-III, d-IV (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Aतालिका के मिलान के अनुसार स्थिर चित्राणि चलचित्राणि च प्रक्षेपेयन्त्रम् (II), रेखारूपेण ध्वनीनां मुद्रणम् ग्रामोफोन (III), बृहदाकारस्य वस्तुतः ह्रस्वकारकं कृत्रिम वस्तु प्रतिकृतिः (I), तथा चतुर्विद्याभिनयः नाटकम् (IV) है। अतः सही विकल्प a-II, b-III, c-I, d-IV है।
- Q91
शलाकापरीक्षासन्दर्भ सत्यकथनानि- a. निर्धारितः ग्रन्थः कण्ठस्थीक्रियते। b. लेखनमा्यासः क्रियते c. अधीतरग्रन्थस्य परीक्षणं विद्वत्सभासु भवति। d. सारलेखनम् e. केनचिद् विदुषा किमपि पृच्छमुद्रत्य शलाका निक्षिप्यते। लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, c, d केवलम् (B) a, c, e केवलम् (C) a, b, c केवलम् (D) a, b, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Bशलाका परीक्षा प्राचीन मौखिक परीक्षा पद्धति है जिसमें निर्धारित ग्रंथ को कंठस्थ किया जाता है, विद्वत्सभाओं में उसका परीक्षण होता है, तथा शलाका (सलाई) रखकर किसी विद्वान द्वारा प्रश्न पूछा जाता है। अतः कथन a, c, e सही हैं।
- Q92
संस्कृतभाषाकौशलानि व्युत्क्रमेण लिखत- a. श्रवणम् b. पठनम् c. लेखनम् d. भाषणम् लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b, c, d (B) c, d, b, a (C) c, b, d, a (D) b, a, c, d (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Bप्रश्न में भाषा कौशलों को व्युत्क्रमेण (उलटे क्रम में) लिखने के लिए कहा गया है। सामान्य क्रम श्रवण (a), भाषण (b), पठन (c), लेखन (d) होता है, जिसका व्युत्क्रम लेखन, पठन, भाषण, श्रवण अर्थात c, d, b, a होगा।
- Q93
व्याकरणानुवादविधिः भारते सर्वप्रथम प्रयुक्तः- (A) डॉ. रामकृष्णगोपालभण्डारकरेण (B) डॉ. राममोहनरायेण (C) डॉ. रामकिशोरशुक्लेन (D) डॉ. वासुदेवद्विवेदिना (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Aभारत में संस्कृत शिक्षण के क्षेत्र में व्याकरणानुवादविधि (Grammar-Translation Method) का सर्वप्रथम प्रयोग डॉ. रामकृष्णगोपाल भण्डारकर द्वारा किया गया था, इसलिए इन्हें भण्डारकर पद्धति के रूप में भी जाना जाता है।
- Q94
सवर्णसंज्ञाविधायकं सूत्रम्- (A) अकः सवर्णे दीर्घः (B) तुल्यास्यप्रयततं सवर्णम् (C) अदेङगुणः (D) आदिरन्त्येन सहेता (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Bपाणिनि अष्टाध्यायी के अनुसार 'तुल्यास्यप्रयततं सवर्णम्' सूत्र वर्णों की सवर्ण संज्ञा का विधान करता है, जिसके अनुसार तालु आदि उच्चारण स्थान और अभ्यंतर प्रयत्न का सादृश्य होने पर सवर्ण संज्ञा होती है।
- Q95
ड़, ञ, ण, न वर्णनामुच्चारणस्थानक्रमं चिनुत- a. कण्ठः b. मूर्धा c. दन्ताः d. तालु प्रदत्तविकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Cड़ (अकुहविसर्जनानां कण्ठः - कण्ठ), ञ (इचुयशानां तालु - तालु), ण (ऋटूर्षाणां मूर्धा - मूर्धा), न (लृतुलसानां दन्ताः - दन्ताः) के अनुसार सही क्रम कण्ठः, तालु, मूर्धा, दन्ताः यानी a, d, b, c है।
- Q96
'अक्' प्रत्याहारे पठितं वर्णद्वयं चिनुत- a. ए b. औ c. उ d. लृ लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b केवलम् (B) b, c केवलम् (C) a, c केवलम् (D) c, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why D'अक्' प्रत्याहार के अंतर्गत 'अ इ उ ऋ लृ' वर्ण आते हैं। दिए गए विकल्पों में 'उ' (c) और 'लृ' (d) इस प्रत्याहार में शामिल हैं।
- Q97
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. हल् - प्रत्याहारः I. अन्तः स्थाः वर्णाः b. र् - प्रत्याहारः II. सर्वे व्यञ्जनवर्णाः c. अच् - प्रत्याहारः III. र्लौ d. यण् - प्रत्याहारः IV. सर्वे स्वराः लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-II, b-III, c-IV, d-I (B) a-II, b-III, c-I, d-IV (C) a-III, b-II, c-I, d-IV (D) a-IV, b-III, c-II, d-I (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Aप्रत्याहारों के मिलान के अनुसार हल् = सर्वे व्यञ्जनवर्णाः (II), र् = र्लौ (III), अच् = सर्वे स्वराः (IV), और यण् = अन्तः स्थाः वर्णाः (I) होता है। अतः सही विकल्प (A) a-II, b-III, c-IV, d-I है।
- Q98
पररूपसन्धेः उदाहरणं नास्ति- (a) कुलटा (b) प्रजेते (c) हरेऽव (d) उपोषति (e) अनुत्तरित प्रश्न
Why C'हरेऽव' पूर्वरूपसन्धिः (एङः पदान्तात् अति) इत्यस्य उदाहरणम् अस्ति, न तु पररूपसन्धेः। 'कुलटा', 'प्रजेते', तथा 'उपोषति' एतानि सर्वाणि पररूपसन्धेः (शकन्ध्वादिवु पररूपं वाच्यम्, एत्येधत्यूट्सु च) उदाहरणानि सन्ति।
- Q99
गङ्गोदकम्, उपैधते, मनीषी, ब्रह्मर्षिः इति सन्धिपदानां प्रत्येकं घटकसूत्रक्रमं चिनुत- a. आदृगुणः b. शकन्ध्वादिवु पररूपं वाच्यम् c. कृत्वल्यकः d. एत्येधत्यूट्सु लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, d, b, c (B) a, d, c, b (C) d, a, c, b (D) b, c, a, d (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Aगङ्गोदकम् (आदगुणः - a), उपैधते (एत्येधत्यूट्सु - d), मनीषी (शकन्ध्वादिवु पररूपं वाच्यम् - b), ब्रह्मर्षिः (आदगुणः / कृत्वल्यकः सन्धिप्रकरणानुसारम् उपयुक्तसूत्रम् - c)। अतः सही सूत्रक्रमः a, d, b, c अस्ति।
- Q100
पूर्वसवर्णसन्धेः उदाहरणानि- a. रामशेते b. वाग्हरिः c. अञ्चीनिम् d. उत्थानम् लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b, c केवलम् (B) b, c, d केवलम् (C) a, c, d केवलम् (D) a, b, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Cपूर्वसवर्णसन्धेः उदाहरणेषु a (रामशेते - श्चुना श्चुः/ष्टुना ष्टुः वा पूर्वसवर्ण), c (अञ्चीनिम्), तथा d (उत्थानम्) समाविष्टाः सन्ति। 'वाग्हरिः' (b) झलां जशोऽन्ते वा जश्त्वसन्धेः उदाहरणम् अस्ति।
- Q101
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. मोऽनुस्वारः I. सुगूणिशः b. यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा II. एतत्मुरादिः c. नश्चापदान्तस्य झलि III. यशांसि d. डमो हस्वाद्चि ङमुणिन्यम् IV. हरि वन्दे लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-IV, b-II, c-I, d-III (B) a-IV, b-I, c-II, d-III (C) a-III, b-IV, c-II, d-I (D) a-IV, b-II, c-III, d-I (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Aअत्र 'मोऽनुस्वारः' हरिं वन्दे (IV) सह युज्यते, 'यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा' एतत्मुरादिः (II) सह, 'नश्चापदान्तस्य झलि' सुगूणिशः (I) सह, तथा 'डमो हस्वाद्चि ङमुणिन्यम्' यशांसि (III) सह मेलनं प्राप्नोति। अतः (A) सम्यक् विकल्पः अस्ति।
- Q102
समासविधायकसूत्रे (समासशास्त्रे) प्रथमानिर्दिष्टस्य संज्ञा भवति- (A) समाससंज्ञा (B) बुद्धिसंज्ञा (C) प्रत्याहारसंज्ञा (D) उपसर्जनसंज्ञा (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Dपाणिनिनीयव्याकरणे 'प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्' (१.२.४३) अनेन सूत्रेण समासशास्त्रे प्रथमानिर्दिष्टस्य शब्दस्य 'उपसर्जनसंज्ञा' भवति।
- Q103
शाकपार्थिवः, ग्रामगामी, हरिं्रातः, चोरभयम् इति समस्तपदानां प्रत्येकं घटकसूत्रं क्रमेण चिनुत- a. सुप्प्रतिना मात्रार्थे b. पञ्चमी भयेन c. कर्तृकरणे कृता बहुलम् d. गम्यादीनामुपसंख्यानम् लिखितैषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत- (A) a, d, c, b (B) a, d, b, c (C) a, b, d, c (D) a, c, b, d (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Bशाकपार्थिवः (सुप्प्रकृतेः - a), ग्रामगामी (गम्यादीनामुपसंख्यानम् - d), हरिं्रातः (पञ्चमी भयेन वा अन्यतत्पुरुष - b), चोरभयम् (कर्तृकरणे कृता बहुलम् - c) इत्येवं क्रमेण घटितपदानां सूत्राणां मेलनं भवति।
- Q104
चतुर्थीतत्पुरुषघटितपदानि चिनुत- a. चौर्भवयम् b. गोहितम् c. यूपदारु d. कर्मकुशलः लिखितैषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, d केवलम् (B) a, b केवलम् (C) a, c केवलम् (D) b, c केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Dचतुर्थीतत्पुरुषघटितपदानाम् उदाहरणे 'गोहितम्' (गवे हितम्) तथा 'यूपदारु' (यूपाय दारु) स्तः। अतः विकल्पः (D) 'b, c केवलम्' सम्यक् अस्ति।
- Q105
कर्मसंज्ञाविधायकं सूत्रमस्ति- (A) कर्मणि द्वितीया (B) तथायुक्तं चानीप्सितम् (C) कर्तुरीप्सिततमं कर्म (D) अनुलर्क्षणे (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Cपाणिनिनीयव्याकरणानुसारं 'कर्तुरीप्सिततमं कर्म' (१.४.४९) इदं मुख्यं कर्मसंज्ञाविधायकं सूत्रमस्ति, येन कर्ता क्रियया आप्तुमिष्टतमं कारकसञ्ज्ञकं कर्म भवति।
- Q106
"अकथितं च" अधीशीदस्थासां कर्म, उपान्वध्याडवसः, कर्तुरीप्सिततमं कर्म, इत्येतेषां सूत्राणाम् उदाहरणानि- a. उपवसति b. गां दोग्धि पयः c. अधिस्तिष्ठति वैकुण्ठं हरिः d. हरिं भजति सूत्रानुसारम् उदाहरणाम् उचितं क्रमं चिनुत-
Why Aसूत्राणां क्रमानुसारम् 'गां दोग्धि पयः' (अकथितं च), 'अधिस्तिष्ठति वैकुण्ठं हरिः' (अधीशीदस्थासां कर्म), 'उपवसति' (उपान्वध्याडवसः), 'हरिं भजति' (कर्तुरीप्सिततमं कर्म) भवति। अतः उचितः क्रमः b, c, a, d अस्ति।
- Q107
उपपदविभक्तः उदाहरणं नास्ति- a. हरये नमः b. कृष्णम् अभितः c. वृक्षात् पत्रं पतति d. पुत्रेण सह गच्छति e. रामेण बाणेन हतः बाली निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Cवृक्षात् पत्रं पतति (अपादान कारके पञ्चमी - कारकविभक्तिः) तथा रामेण बाणेन हतः बाली (करण कारके तृतीया - कारकविभक्तिः) एते द्वे उपपदविभक्तेः उदाहरणानि न स्तः अपितु कारकविभक्तेः स्तः।
- Q108
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I a. आख्यातोपयोगे b. जनिकर्तुः प्रकृतिः c. यस्य च भावेन भावलक्षणम् d. निमित्तात्कर्मयोगे तालिका - II I. गोषु दुह्यमानासु गतः II. चर्मणि द्वीपिनं हन्ति\III. हिमवतो गङ्गा प्रभवति IV. उपाध्यायादधीते निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Aआख्यातोपयोगे 'उपाध्यायादधीते' (IV), जनिकर्तुः प्रकृतिः 'हिमवतो गङ्गा प्रभवति' (III), यस्य च भावेन भावलक्षणम् 'गोषु दुह्यमानासु गतः' (I), तथा निमित्तात्कर्मयोगे 'चर्मणि द्वीपिनं हन्ति' (II) भवति।
- Q109
शिखरिणीच्छन्दसि क्रमशः गणो भवन्ति- a. यगणः b. नगणः c. भगणः d. सगणः e. मगणः निम्नलिखितषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Cशिखरिणी छन्दसि लक्षणाक्रमानुसारम् यगणः (a), मगणः (e), नगणः (b), सगणः (d), भगणः (c) क्रमेण गणाः भवन्ति। अतः विकल्पः 'a, e, b, d, c' समीचीनः अस्ति।
- Q110
वृत्तं भवति- a. समम् b. अर्धसमम् c. अर्धर्षसमम् d. विषमम् निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Bसंस्कृतछन्दःशास्त्रे वृत्तं मुख्यतया त्रिधा विभक्तं भवति - समवृत्तम्, अर्धसमवृत्तम्, विषमवृत्तम् च। अतः a (समम्), b (अर्धसमम्), d (विषमम्) एतानि त्रीणि विकल्पे उचिनानि सन्ति।
- Q111
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I a. गोविन्द प्रणमोतमाशुग! रमते! ----- b. करादस्य भ्रष्टे ननु शिखरिणी--- c. मृगमदकृतचर्चा पीतकौशेयवासा d. प्रेमालापैः प्रियवितरणैः प्रीणिताललिङ्ग--- तालिका - II I. मालिनी II. मन्दाक्रान्ता III. शार्दूलविक्रीडितम् IV. शिखरिणी निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Aश्लोकानां लक्षणाधारमेलनेन 'गोविन्द प्रणमोतमाशुग...' (शार्दूलविक्रीडितम् - III), 'करादस्य भ्रष्टे...' (शिखरिणी - IV), 'मृगमदकृतचर्चा...' (मालिनी - I), 'प्रेमालापैः प्रियवितरणैः...' (मन्दाक्रान्ता - II) इति सिद्धयति।
- Q112
शब्दार्थयोः अस्थिराः शोभातिशायिनः धर्माः:- (A) रसाः (B) गुणाः (C) अलङ्काराः (D) वृत्तयः (E) अनुत्तरित प्रश्न
Why Cकाव्यशास्त्रे 'अस्थिराः शोभातिशायिनः धर्माः अलङ्काराः' (अङ्गुलीयकवत्) इति उच्यते, यद्यपि गुणाः स्थिराः (नित्यधर्माः) तथा रसाः आत्मीयधर्माः सन्ति।
- Q113
उत्प्रेक्षाऽलङ्कारसन्दर्भे उत्प्रेक्ष्यवस्तुनां समुचितं क्रमं साहित्यदर्पणानुसारं चिनुत- a. क्रिया b. द्रव्यम् c. गुणः d. जातिः निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
Why Aसाहित्यदर्पणानुसारम् उत्प्रेक्षाऽलङ्कारे उत्प्रेक्ष्यवस्तुनि जात्यादीनां क्रमः - जातिः (d), गुणः (c), द्रव्यम् (b), क्रिया (a) इति भवति।
- Q114
महाभारतसम्बद्धेष्वेतानि चिनुत- a. भगवद्गीता b. चत्वारिंशत्साहीसंहिता c. चतुर्विंशतिसाहीसंहिता d. शतसाहस्रसंहिता लिखितैषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b केवलम् (B) b, c केवलम् (C) a, c केवलम् (D) a, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न / Mahabharatasambaddheshvetani chinuta- a. Bhagavadgita b. Catvarimsatsahisamhita c. Caturvimsatisahisamhita d. Satasahasrasamhita Choose the correct alternative from the given below: (A) a, b only (B) b, c only (C) a, c only (D) a, d only (E) Question not attempted
Why Dमहाभारत के संदर्भ में 'भगवद्गीता' (a) तथा 'शतसाहस्रसंहिता' (d) दोनों सही हैं क्योंकि महाभारत को शतसाहस्रसंहिता भी कहा जाता है और भगवद्गीता इसका एक प्रमुख अंग है।
- Q115
प्रथमां तालिकां द्वितीयाया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I a. श्री हर्षः b. भासः c. कालिदासः d. भवभूतिः तालिका - II I. प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् II. विक्रमोर्वीयम् III. उत्तररामचरितम् IV. नैषधीयचरितम् निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत-
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Dश्रीहर्ष की रचना नैषधीयचरितम् (a-IV), भास की प्रतिज्ञायौगन्धरायणम् (b-I), कालिदास की विक्रमोर्वशीयम् (c-II), तथा भवभूति की उत्तररामचरितम् (d-III) है। अतः विकल्प D सही मिलान प्रस्तुत करता है।
- Q116
प्रथमां तालिकां द्वितीया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. वाग्अर्थविव सम्पृक्तौ I. मालविकाग्निमित्रम् वाग्अर्थप्रतिपत्तये । b. यदालोके सूक्ष्मं व्रजति II. कुमारसंभवम् सहसा तद्विपुलाताम् c. शृङ्गा त्रिष्चा III. अभिज्ञानशाकुन्तलम् कस्यचित्दाससंस्था। d. अस्त्युत्तरस्यां दिशि IV. रघुवंशमहाकाव्यम् देवतात्मा लिखितैषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-IV, b-III, c-II, d-I (B) a-I, b-II, c-III, d-IV (C) a-IV, b-III, c-I, d-II (D) a-II, b-IV, c-I, d-III (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Sloka excerpt) List II (Work) a. Vagarthiviva sampriktau... I. Malavikagnimitram b. Yadaloke suksmam vrajati... II. Kumarasambhavam c. Srngan trischa... III. Abhijnanashakuntalam d. Astyuttarasyam disi... IV. Raghuvamsham Choose the correct alternative: (A) a-IV, b-III, c-II, d-I (B) a-I, b-II, c-III, d-IV (C) a-IV, b-III, c-I, d-II (D) a-II, b-IV, c-I, d-III (E) Question not attempted
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Cश्लोक अंश 'वाग्अर्थविव सम्पृक्तौ' रघुवंशमहाकाव्यम् (IV), 'यदालोके सूक्ष्मं व्रजति' अभिज्ञानशाकुन्तलम् (III), 'शृङ्गा त्रिष्चा' मालविकाग्निमित्रम् (I), तथा 'अस्त्युत्तरस्यां दिशि' कुमारसंभवम् (II) से संबंधित हैं।
- Q117
महाकविकालिदासस्य मेघदूतं कति भागेषु विभक्तम्? (A) भागद्वये (B) भागत्रये (C) भागचतुष्टये (D) भागपञ्चके (E) अनुत्तरित प्रश्न / Meghadutam of Mahakavi Kalidasa is divided into how many parts? (A) Bhagadvaye (Two parts) (B) Bhagatraye (Three parts) (C) Bhagachatustaye (Four parts) (D) Bhagapanchake (Five parts) (E) Question not attempted
Why Aमहाकवि कालिदास द्वारा रचित 'मेघदूतम्' काव्य दो भागों अर्थात् 'पूर्वमेघ' और 'उत्तरमेघ' में विभक्त है।
- Q118
निम्नलिखित वाक्येषु शुद्ध वाक्यं किम्? (A) प्रत्येक छात्रे गरिमा अस्ति (B) प्रत्येक्याय छात्राय पुस्तकं ददाति (C) प्रत्येक छात्रं पाठयति (D) प्रत्येकः छात्रोऽस्ति (E) अनुत्तरित प्रश्न / Which of the following sentences is correct? (A) Pratyeka chatre garima asti (B) Pratyekaya chatraya pustakam dadati (C) Pratyeka chatram pathayati (D) Pratyekah chatro'sti (E) Question not attempted
Why D'प्रत्येकः' शब्द का प्रयोग पुल्लिंग प्रथमा विभक्ति एकवचन में 'प्रत्येकः छात्रोऽस्ति' के रूप में व्याकरण की दृष्टि से पूर्णतः शुद्ध है।
- Q119
यस्य चतुर्थ पादेषु क्रमशः तगणः, तगणः, जगणः, गुरुद्वयञ्च भवति, तच्छन्दः- (A) उपेन्द्रवज्रा (B) अनुष्टुप् (C) इन्द्रवज्रा (D) उपजातिः (E) अनुत्तरित प्रश्न / In which metre each of the four quarters sequentially has Tagana, Tagana, Jagana, and two Gurus? (A) Upendravajra (B) Anustup (C) Indravajra (D) Upajati (E) Question not attempted
Why Aउपेन्द्रवज्रा छन्दस्य लक्षणे प्रत्येक पादे क्रमशः तगण, तगण, जगण तथा दो गुरु (त-त-ज-ग-ग) होते हैं। उपेन्द्रवज्रा का लक्षण 'उपेन्द्रवज्रा प्रथमं जतौ तौ' होता है।
- Q120
शुद्ध वाक्यानि चिनुत- a. रामाय स्वाहा। b. लक्ष्मणं नमः। c. ग्राममμφुवतो वनम्। d. पुत्रस्य साकं पिता धावति। e. माता पुत्रे स्नेहम्यति। निम्नलिखितविपेषु समुच्चयितं विकल्पं चिनुत- (A) a, d, e केवलम् (B) a, c, e केवलम् (C) a, b, e केवलम् (D) a, b, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न / Choose correct sentences: a. Ramaya svaha. b. Lakshmanam namah. c. Gramambuvato vanam. d. Putrasya sakam pita dhavati. e. Mata putre snehamyati. Choose the correct alternative: (A) a, d, e only (B) a, c, e only (C) a, b, e only (D) a, b, d only (E) Question not attempted
Why Aवाक्य 'रामाय स्वाहा' (चतुर्थी प्रयोग), 'पुत्रस्य साकं पिता धावति' (सहयुक्तेऽप्रधाने तृतीयया, यहाँ पुत्रेण होना चाहिए था, पर वैकल्पिक दृष्टि से a, d, e शुद्ध वाक्यों के अंतर्गत माने गए हैं)। व्याकरणिक नियमों के अनुसार विकल्प (A) सही है।
- Q121
यत्--अच्--अपु--छञ्--प्रत्ययान्तरांशबद्धक्रमं चिनुत - a. देयम् b. यवः c. पवनः d. भोगः निम्नलिखित क्रमशः: समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, c, d, b (B) a, d, b, c (C) a, c, b, d (D) a, d, c, b (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match the suffixes yat, ac, apu, chan with appropriate words: a. Deyam b. Yavah c. Pavanah d. Bhogah Choose the correct alternative: (A) a, c, d, b (B) a, d, b, c (C) a, c, b, d (D) a, d, c, b (E) Question not attempted
Why Dदिए गए प्रत्ययों (यत्, अच्, अप्, छञ्) के क्रमानुसार शब्द क्रमशः 'देयम्' (यत्), 'भोगः' (अच्), 'पवनः' (अप्), और 'यवः' (छञ्) बनते हैं, जो विकल्प (D) [a, d, c, b] में सही क्रमबद्ध हैं।
- Q122
प्रथमां तालिकां द्वितीया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. जगत् / दृ I. चतुर्थ्येकवचनम् b. जगतः II. पञ्चमीबहुवचनम् c. जगते III. द्वितीयेकवचनम् d. जगद्भ्यः IV. पञ्चम्येकवचनम् निम्नलिखितषु विकल्पेषु यथोचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-III, b-IV, c-I, d-II (B) a-III, b-IV, c-II, d-I (C) a-III, b-II, c-IV, d-I (D) a-III, b-I, c-II, d-IV (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Word Form) List II (Vibhakti/Vachana) a. Jagat / d... I. Chaturthyekavachanam b. Jagatah II. Panchamibahuvachanam c. Jagate III. Dvitiyekavachanam d. Jagadbhyah IV. Panchamyekavachanam Choose the correct alternative: (A) a-III, b-IV, c-I, d-II (B) a-III, b-IV, c-II, d-I (C) a-III, b-II, c-IV, d-I (D) a-III, b-I, c-II, d-IV (E) Question not attempted
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Cमेलनानुसार 'जगत्/दृ' द्वितीयेकवचनम् (a-III), 'जगतः' पञ्चम्येकवचनम् (b-II), 'जगते' चतुर्थ्येकवचनम् (c-IV), और 'जगद्भ्यः' पञ्चमीबहुवचनम् (d-I) से सुमेलित होता है।
- Q123
संस्कृतभाषाशिक्षणस्य पारम्परिकविधिषु नास्ति- (A) सूत्रविधिः (B) वादविवादविधिः (C) पाठ्यपुस्तकविधिः (D) भाषणविधिः (E) अनुत्तरित प्रश्न / Which of the following is NOT a traditional method of Sanskrit language teaching? (A) Sutra vidhi (B) Vadavivada vidhi (C) Pathyantupustaka vidhi (Textbook method) (D) Bhashana vidhi (E) Question not attempted
Why Cपाठ्यपुस्तकविधिः आधुनिक शिक्षण विधियों के अंतर्गत आती है, जबकि सूत्रविधि, वादविवादविधि तथा भाषणविधि संस्कृत की पारंपरिक (प्राचीन) शिक्षण पद्धतियाँ हैं।
- Q124
माध्यमिकस्तरे संस्कृतभाषाशिक्षणोद्देश्येषु नास्ति- (A) संस्कृतस्य सरलसाहित्येन सह छात्राणां परिचयः, तेन छात्राः संस्कृतसाहित्यस्य रसानुभूति कर्तु शक्नुयुः। (B) संस्कृतस्य महत्वपूर्णश्लोकानां कण्ठस्थीकर्तुं प्रेरणा। (C) संस्कृतसाहित्यस्य सरलशानां मातृभाषया अनुवाद कर्तुं प्रेरणा। (D) श्रुतलेखं लेखितुम् अभ्यासः। (E) अनुत्तरित प्रश्न / Which of the following is NOT an objective of teaching Sanskrit at the secondary level? (A) Introduction to simple literature so students can enjoy it. (B) Inspiration to memorize important Sanskrit verses. (C) Inspiration to translate simple Sanskrit literature into mother tongue. (D) Practice of writing dictation. (E) Question not attempted
Why Dमाध्यमिक स्तर पर श्रुतलेख (Dictation) लिखाने का अभ्यास मुख्य रूप से प्राथमिक स्तर या वर्तनी सुधार से संबंधित है, न कि माध्यमिक स्तर पर संस्कृत शिक्षण का प्रमुख उद्देश्य।
- Q125
प्रथमां तालिकां द्वितीया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. राजदनतादिषु परम् I. पाणिपादम् b. अव्ययीभावम् II. हरिरौ c. द्वन्द्व हि III. शिवकेशवौ d. द्वन्द्वश्च प्राणिपूर्वसेनाङ्गिनाम् IV. राजदन्तः निम्नलिखितैषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-IV, b-III, c-I, d-II (B) a-IV, b-III, c-II, d-I (C) a-IV, b-II, c-III, d-I (D) a-IV, b-I, c-II, d-III (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Samasa rules/examples) List II a. Rajadantadishu param I. Panipadam b. Avyayibhavam II. Harirau c. Dvandva hi III. Shivakeshavau d. Dvandvashcha pranipurvasenanginam IV. Rajadantah Choose the correct alternative: (A) a-IV, b-III, c-I, d-II (B) a-IV, b-III, c-II, d-I (C) a-IV, b-II, c-III, d-I (D) a-IV, b-I, c-II, d-III (E) Question not attempted
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Cतालिकाओं के सही मिलान के अनुसार राजदन्तादिषु परम् का उदाहरण 'राजदन्तः' (a-IV), अव्ययीभाव का 'हरिरौ' (b-II), द्वन्द्व समास का 'शिवकेशवौ' (c-III), और पाणिपादम् (d-I) है।
- Q126
गुरु - शब्दस्य अशुद्धं रूपमस्ति (A) गुरोः (B) गुरवोः (C) गुर्वोः (D) गुरौ (E) अनुत्तरित प्रश्न / Which of the following forms of the word 'guru' is incorrect? (A) Guroh (B) Gurvoh (dual) (C) Gurvoh (other case) (D) Gurau (E) Question not attempted
Why Bगुरु शब्दस्य द्विवचने 'गुर्वोः' (षष्ठी-सप्तमी द्विवचनम्) रूपं भवति, परन्तु 'गुरवोः' इति अशुद्धं रूपमस्ति। प्रथमा बहुवचने 'गुरवः' भवति। अतः विकल्प (B) अशुद्धं रूपमस्ति।
- Q127
वारि - शब्दस्य विभक्तिसन्दर्भे समुचितः क्रमः:- a. वारि b. वारिणा c. वारिणे d. वारिणि निम्नलिखितषु विकल्पेषु क्रमानुसारं समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b, c, d (B) a, b, d, c (C) a, c, d, b (D) a, d, c, b (E) अनुत्तरित प्रश्न / Arrange the word forms of 'vari' in proper vibhakti/sequence: a. Vari b. Varina c. Varine d. Varini Choose the correct alternative: (A) a, b, c, d (B) a, b, d, c (C) a, c, d, b (D) a, d, c, b (E) Question not attempted
Why Aवारि (नपुंसकलिङ्ग) शब्दस्य प्रथमाविभक्तौ 'वारि' (a), तृतीयायां 'वारिणा' (b), चतुर्थ्यां 'वारिणे' (c), तथा सप्तम्यां 'वारिणि' (d) रूपं भवति। अतः सम्यक् क्रमः a, b, c, d अस्ति।
- Q128
रमा शब्दस्य रूपाणि- a. रमा b. रमास्य c. रमाये d. रमासु e. रामायाः निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, d, b केवलम् (B) a, d, c केवलम् (C) a, d, e केवलम् (D) a, b, e केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न / Correct forms of the word 'rama': a. Rama b. Ramasya c. Ramaye d. Ramasu e. Ramayah Choose the correct alternative: (A) a, d, b only (B) a, d, c only (C) a, d, e only (D) a, b, e only (E) Question not attempted
Why Cरमा (स्त्रीलिङ्ग आकारांत) शब्दस्य रूपाणि प्रथमा-एकवचने 'रमा' (a), सप्तमी-बहुवचने 'रमासु' (d), तथा पञ्चमी-एकवचने / षष्ठी-एकवचने 'रामायाः' (e) भवन्ति। 'रमास्य' तथा 'रमाये' अशुद्धे रूपे स्तः, अतः a, d, e केवलम् सम्यक् अस्ति।
- Q129
प्रथमां तालिकां द्वितीया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. प्रथमा - बहुवचनम् I. अस्माभिः b. द्वितीया - बहुवचनम् II. मयि c. सप्तम्येकवचनम् III. अस्मान् d. तृतीया - बहुवचनम् IV. वयम् निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-IV, b-III, c-I, d-II (B) a-IV, b-II, c-III, d-I (C) a-IV, b-I, c-III, d-II (D) a-IV, b-III, c-II, d-I (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Case/Number) List II (Pronoun forms) a. Prathama - Bahuvachanam I. Asmabhih b. Dvitiya - Bahuvachanam II. Mayi c. Saptamyekavachanam III. Asman d. Tritiya - Bahuvachanam IV. Vayam Choose the correct alternative: (A) a-IV, b-III, c-I, d-II (B) a-IV, b-II, c-III, d-I (C) a-IV, b-I, c-III, d-II (D) a-IV, b-III, c-II, d-I (E) Question not attempted
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Dअस्मद् सर्वनामशब्दे प्रथमा बहुवचनम् 'वयम्' (a-IV), द्वितीया बहुवचनम् 'अस्मान्' (b-III), सप्तम्येकवचनम् 'मयि' (c-II), तथा तृतीया बहुवचनम् 'अस्माभिः' (d-I) भवति। अतः a-IV, b-III, c-II, d-I इति विकल्पः सम्यक् अस्ति।
- Q130
भू धातोः लोट् - लकारमध्यमपुरुषैकवचनम् अस्ति- (A) भवतु (B) भवानि (C) भवतम (D) भवतात (E) अनुत्तरित प्रश्न / The Madhyama Purusha Ekavachana form of 'bhu' verb in Lot-lakara is: (A) Bhavatu (B) Bhavani (C) Bhavatam (D) Bhavatat (E) Question not attempted
Why Dभू धातोः लोट्-लकारे (आज्ञार्थे) मध्यमपुरुषैकवचनस्य रूपं 'भव' भवति, विकल्पेषु च 'भवतात' (तशब्दान्त विकल्पः) अपि साधुरूपेण मान्यते। अतएव 'भवतात' इति विकल्पः अत्र समुचितः अस्ति।
- Q131
गम् - धातुः गच्छेतु, अगच्छतम्, गम्मिष्यामः गच्छत इत्येतषां धातुरूपाणां समुचितं लकारक्रमं चिनुत - a. लङ् - लकारः b. लोट् - लकारः c. लृट् - लकारः d. विधिळिङ् - लकारः निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) d, a, b, c (B) d, a, c, b (C) d, c, a, b (D) d, b, c, a (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match the lakarams for forms of 'gam' (gachhetu, agachhatam, gamishyamaH, gachhata): a. Lang b. Lot c. Lrt d. Vidhi-ling Choose the correct alternative: (A) d, a, b, c (B) d, a, c, b (C) d, c, a, b (D) d, b, c, a (E) Question not attempted
Why Dगम् धातु के रूपों 'गच्छेतु' विधिळिङ् लकार, 'अगच्छतम्' लङ् लकार, 'गम्मिष्यामः' लृट् लकार, और 'गच्छत' लोट् लकार के अंतर्गत आते हैं। अतः इनका उचित लकार क्रम d, b, c, a है।
- Q132
दा धातोः लङ् - लकारे रूपाणि चिनुत- a. दद्यात् b. अदत्त c. अददाम् d. दद्याम निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, d केवलम् (B) a, b केवलम् (C) b, c केवलम् (D) c, d केवलम् (E) अनुत्तरित प्रश्न / Choose forms of 'da' verb in Lang-lakara: a. Dadyat b. Adatta c. Adadam d. Dadyama Choose the correct alternative: (A) a, d only (B) a, b only (C) b, c only (D) c, d only (E) Question not attempted
Why Cदा धातु (भू आदिगण या जुहोत्यादिगण) के लङ् लकारे (भूतकाल) में 'अदत्त' (प्रथमा/द्वितीया/पञ्चमी पुरुष) और 'अददाम्' (उत्तम पुरुष एकवचन) रूप बनते हैं। अतः विकल्प (C) (b, c केवलम्) सही है।
- Q133
प्रथमां तालिकां द्वितीया तालिकाया सह मेलयत- तालिका - I तालिका - II a. लृट् - लकारप्रथमपुरुषबहुवचनम् I. अपिबत् b. लोट् - लकारोत्तमपुरुषबहुवचनम् II. पिबाम c. लङ् - लकारमध्यमपुरुषबहुवचनम् III. पास्यन्ति d. लङ् - लकारप्रथमपुरुषैकवचनम् IV. अपिबत् निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a-III, b-II, c-IV, d-I (B) a-III, b-IV, c-I, d-II (C) a-III, b-II, c-I, d-IV (D) a-III, b-I, c-IV, d-II (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Tense/Person/Number) List II (Forms of 'pa') a. Lrt - Prathama Purusha Bahuvachanam I. Apibat b. Lot - Uttama Purusha Bahuvachanam II. Pibama c. Lang - Madhyama Purusha Bahuvachanam III. Pasyanti d. Lang - Prathama Purusha Ekavachanam IV. Apibat Choose the correct alternative: (A) a-III, b-II, c-IV, d-I (B) a-III, b-IV, c-I, d-II (C) a-III, b-II, c-I, d-IV (D) a-III, b-I, c-IV, d-II (E) Question not attempted
इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.
Why Cपा धातु के विभिन्न लकारों के रूपों के अनुसार लृट् लकार प्रथम पुरुष बहुवचन 'पास्यन्ति' (a-III), लोट् लकार उत्तम पुरुष बहुवचन 'पिबाम' (b-II), लङ् लकार मध्यम पुरुष बहुवचन 'अपिबत्' के स्थान पर अन्य रूप होगा, अतः सही विकल्प (C) है।
- Q134
“एधनीयम्” इत्यत्र प्रत्ययोऽस्ति- (A) तव्यत् (B) केलिमर (C) अनीयरु (D) यत् (E) अनुत्तरित प्रश्न / The suffix in 'edhaniyam' is: (A) Tavyat (B) Kelimar (C) Aniyar (D) Yat (E) Question not attempted
Why C'एधनीयम्' शब्द में एध् धातु के साथ 'अनीयरु' (अनीयर्) प्रत्यय का प्रयोग हुआ है, जिसका 'नीय' शेष रहता है और यह कर्मणि/भाव्ये प्रयोग होता है।
- Q135
ण्यत्, अनीयरु, तव्यत्, यत् इति प्रत्ययान्ताः शब्दाः क्रमशः सन्ति- a. कार्यम् b. पठनीयम् c. गन्तव्यम् d. चेयम् निम्नलिखितषु विकल्पेषु समुचितं विकल्पं चिनुत- (A) a, b, d, c (B) a, c, b, d (C) a, d, b, c (D) a, b, c, d (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match words with suffixes (nyat, aniyar, tavyat, yat): a. Karyam b. Pathaniyam c. Gantavyam d. Cheyam Choose the correct alternative: (A) a, b, d, c (B) a, c, b, d (C) a, d, b, c (D) a, b, c, d (E) Question not attempted
Why Dप्रत्ययों के अनुसार शब्दों का मिलान इस प्रकार है: ण्यत् प्रत्यय युक्त शब्द 'कार्यम्' (a) है, अनीयरु प्रत्यय युक्त शब्द 'पठनीयम्' (b) है, तव्यत् प्रत्यय युक्त शब्द 'गन्तव्यम्' (c) है, तथा यत् प्रत्यय युक्त शब्द 'चेयम्' (d) है। अतः सही क्रम a, b, c, d अर्थात् विकल्प (D) है।
- Q136
कई दिनों तक गणित के प्रश्नों के उदाहरणों को हल करने के पश्चात् एक व्यक्ति नवीन गणितीय प्रश्नों को हल करने की अपनी गति और शुद्धता में सुधार करता है। प्रदर्शन में क्रमिक/उत्तरोत्तर सुधार को क्या कहा जाता है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) (A) मनोवृत्ति (B) अभिवृत्ति (C) सीखने के लिए अधिगम (D) उन्मुखीकरण (E) अनुत्तरित प्रश्न / After a person practises solving examples of arithmetic problems for several days, he/she improves his/her speed and accuracy in solving new arithmetic problems. This progressive improvement in performances is called: (Choose the most appropriate option from below) (A) Attitude (B) Aptitude (C) Learning to learn (D) Orientation (E) Question not attempted
Why Cकई दिनों तक अभ्यास करने के बाद गणित के नए प्रश्नों को हल करने की गति और शुद्धता में क्रमिक सुधार होने की इस प्रक्रिया को 'सीखने के लिए अधिगम' (Learning to learn) कहा जाता है।
- Q137
विकास के अनुक्रम को बढ़ते क्रम में व्यवस्थित करें। a. सीधा मस्तक, सममित मुद्रा/भंगिमा b. मस्तक चंचल रहता है / हिलता है c. आगे की ओर हाथों पर झुककर बैठना d. अकेला बैठना, रेंगना/सरकना, पैरों पर जोर डालना नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) b, a, c, d (B) b, a, d, c (C) a, b, c, d (D) b, c, a, d (E) अनुत्तरित प्रश्न / Arrange the sequence of development in an increasing order: a. Head steady, symmetrical posture b. Head sags c. Sits leaning forward on hands d. Sits alone, creeps, pulls to feet. Choose the most appropriate answer from the options given below: (A) b, a, c, d (B) b, a, d, c (C) a, b, c, d (D) b, c, a, d (E) Question not attempted
Why Aबाल विकास के अनुक्रम में शारीरिक और मोटर विकास का सही बढ़ता क्रम है: सबसे पहले मस्तक का हिलना (b), उसके बाद सीधा मस्तक और सममित मुद्रा (a), फिर आगे की ओर हाथों पर झुककर बैठना (c), और अंत में अकेला बैठना, रेंगना तथा पैरों पर जोर डालना (d)। अतः विकल्प b, a, c, d सबसे उपयुक्त है।
- Q138
सूची I को सूची II से सुमेलित करें- सूची I (पालन-पोषण शैली) सूची II (अभिलाक्षणिक) a. प्राधिकारपूर्ण I. बालक की जरूरतों के प्रति नरम, क्रियाशील, ध्यानकारी, धैर्यपूर्ण और संवेदनशील b. अधिनायकपूर्ण II. नरम किन्तु अतिशय हस्तक्षेपकारी अथवा गैर-ध्यानकारी c. अनुमतय III. ठण्डी/शीतल तथा अस्वीकारकारी एवं अक्सर बालक को नीचा दिखाती है। d. असंबधित/विमुख IV. भावनात्मक रूप से अलग तथा पृथक्कारी होती है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) a-II, b-I, c-IV, d-III (B) a-II, b-I, c-III, d-IV (C) a-I, b-II, c-III, d-IV (D) a-I, b-III, c-II, d-IV (E) अनुत्तरित प्रश्न / Match List I with List II: List I (Type of parenting style) List II (Characteristics) a. Authoritative I. Is warm, responsive, attentive, patient and sensitive to the child's need. b. Authoritarian II. Is warm but overindulgent or inattentive. c. Permissive III. Is cold and rejecting and frequently degrades the child. d. Uninvolved IV. Is emotionally detached and withdrawn. Choose the most appropriate answer from the options given below: (A) a-II, b-I, c-IV, d-III (B) a-II, b-I, c-III, d-IV (C) a-I, b-II, c-III, d-IV (D) a-I, b-III, c-II, d-IV (E) Question not attempted
Why Dपालन-पोषण शैली (Parenting styles) के अनुसार प्राधिकारपूर्ण (Authoritative) बालक के प्रति गर्मजोशी, उत्तरदायी और संवेदनशील होती है (I); अधिनायकपूर्ण (Authoritarian) ठंडी, अस्वीकारकारी और नीचा दिखाने वाली होती है (III); अनुमतय (Permissive) नरम किंतु अतिशय हस्तक्षेपकारी होती है (II); और असंबद्ध/विमुख (Uninvolved) भावनात्मक रूप से अलग होती है (IV)। अतः सही मिलान a-I, b-III, c-II, d-IV है।
- Q139
सूची I को सूची II से सुमेलित करें- सूची I (भाग) a. PS/2 b. VGA पोर्ट c. पैरेलल पोर्ट d. ईथरनेट पोर्ट सूची II (संयोगी युक्ति) I. की बोर्ड और माउस II. मॉनीटर III. प्रिंटर IV. कंप्यूटर को वायर्ड नेटवर्क्स से जोड़ता है नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II: List I (Parts) a. PS/2 Port b. VGA Port c. Parallel Port d. Ethernet Port List II (Connecting Device) I. Keyboard and mouse II. Monitor III. Printer IV. Connect computer to wired network Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why DPS/2 पोर्ट का उपयोग कीबोर्ड और माउस को जोड़ने के लिए होता है (a-I), VGA पोर्ट मॉनीटर को जोड़ने के लिए होता है (b-II), पैरेलल पोर्ट प्रिंटर के लिए प्रयुक्त होता है (c-III), और ईथरनेट पोर्ट कंप्यूटर को वायर्ड नेटवर्क से जोड़ता है (d-IV)। अतः सही विकल्प (D) है।
- Q140
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: मानव संबंध शिक्षण मॉडल जीवन-समायोजन गतियों के अनुप्रयोग से शिक्षकों और विद्यार्थियों में मानव संबंध सुधारने पर संकेन्द्रित है। कारण R: जीवन-समायोजन के मनोवैज्ञानिक आयाम, मुख्यतया मानसिक स्वच्छता, संवेदनशीलता और मानवतापूर्ण शिक्षा से संबंधित हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: Human relations teaching models concentrate to improve human relation among teachers and students by tracing to the life-adjustment movement. Reason R: The psychological dimensions of life-adjustment became the predominant concern in the movements, such as mental hygiene, sensitivity and humanistic education. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aमानव संबंध शिक्षण मॉडल शिक्षकों और विद्यार्थियों के बीच संबंधों को सुधारने के लिए जीवन-समायोजन आंदोलनों पर आधारित है, और इसके मनोवैज्ञानिक आयाम मुख्य रूप से मानसिक स्वच्छता, संवेदनशीलता तथा मानवतापूर्ण शिक्षा से जुड़े हैं। अतः अभिकथन A और कारण R दोनों सही हैं तथा R, A की सही व्याख्या करता है।
- Q141
अन्तराविषयकता के बारे में क्या सत्य है? a. अन्तराविषयकता वह प्रक्रिया है जिसमें अलग-अलग समझ के साथ कार्य करने की शुरुआत करने वाले दो प्रतिभागी साझा समझ पर पहुँचते हैं। b. अन्तराविषयकता सम्प्रेषण के लिए साझा आधार निर्मित करती है। c. अन्तराविषयकता में दो विभिन्न समझ वाले व्यक्ति अलग-अलग समझ/बोध पर पहुँचते हैं। d. अन्तराविषयकता में कोई संज्ञानत्मक प्रक्रिया सम्मिलित नहीं होती है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / What is true about intersubjectivity? a. Intersubjectivity is the process where two participants who begin a task with different understanding arrive at a shared understanding. b. Intersubjectivity creates a common ground for communication. c. Intersubjectivity, two persons having different understanding arrive different understanding. d. Intersubjectivity, there is no involvement of any cognitive processes. Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aअन्तराविषयकता (Intersubjectivity) वह संज्ञानात्मक प्रक्रिया है जिसमें विभिन्न समझ वाले प्रतिभागी एक साझा समझ पर पहुँचते हैं और यह संप्रेषण के लिए साझा आधार का निर्माण करती है। अतः कथन a और b दोनों सत्य हैं।
- Q142
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में में: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. अभिकथन A: मालवेयर प्रयोक्ता/यूज़र की पर्याप्त सहमति से इंस्टॉल किया गया दोषपूर्ण (मेलिशियस) सॉफ्टवेयर है। / Assertion A: Malware is a malicious software installed with your adequate consent. कारण R: वायरस, ट्रोजन आदि जैसे सभी खतरे मालवेयर के उदाहरण हैं। / Reason R: Threat like Virus and Trojan are examples of Malware. उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Dमालवेयर (Malware) एक दोषपूर्ण या दुर्भावनापूर्ण सॉफ्टवेयर है जो प्रयोक्ता की सहमति के बिना चुपके से इंस्टॉल किया जाता है, इसलिए अभिकथन A असत्य है। हालांकि, वायरस और ट्रोजन वास्तव में मालवेयर के ही उदाहरण हैं, जिससे कारण R पूरी तरह सत्य है।
- Q143
किसी बालक में अधिगम हेतु अंतःप्रेरणा को क्या कहा जाता है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / Impulsiveness in learning of the child is called: (Choose the most appropriate option from below)
Why Aबालक में अधिगम (learning) के प्रति आंतरिक प्रेरणा या अभिरुचि (Interest) उसे बिना किसी बाहरी दबाव के सीखने के लिए प्रेरित करती है।
- Q144
वेब सर्च इंजन ________ प्रोग्राम की सहायता से कार्य करता है। (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / Web search engines works with the help of ________ program. (Choose the most appropriate option from below)
Why Aवेब सर्च इंजन मुख्य रूप से 'स्पाइडर' (Spider), जिसे क्रॉलर या बोट भी कहा जाता है, प्रोग्राम की सहायता से इंटरनेट पर वेब पेजों को क्रॉल और इंडेक्स करते हैं।
- Q145
नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में में: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. अभिकथन A: फ्लैंडर्स के अनुसार, कक्षा-कक्ष अधिगम क्रियाकलापों के चक्र में विद्यार्थी की सहभागिता स्वतंत्रता को आरंभ में ही सीमित करने से आश्रितता बढ़ती है तथा लब्धि घटती है। / Assertion A: According to Flanders, restricting student freedom of participation early in the cycle of classroom learning activities increases dependence and decreases achievement. कारण R: कक्षा-कक्ष अधिगम क्रियाकलापों के चक्र में विद्यार्थी की सहभागिता स्वतंत्रता को आरंभ में ही विस्तारित करने से आश्रितता घटती है तथा लब्धि बढ़ती है। / Reason R: Expanding student freedom of participation early in the cycle of the classroom learning activities decreases dependency and increases achievement. उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aफ्लैंडर्स के शिक्षण मॉडल के अनुसार, यदि आरंभ में ही विद्यार्थी की स्वतंत्रता और सहभागिता को प्रतिबंधित किया जाता है, तो इससे उनकी निर्भरता (आश्रितता) बढ़ती है और शैक्षिक लब्धि घटती है। इसके विपरीत, स्वतंत्रता का विस्तार करने से उनकी निर्भरता कम होती है और उपलब्धि में सुधार होता है, और कारण (R) इस अभिकथन (A) की सही व्याख्या करता है।
- Q146
सूची I को सूची II से सुमेलित करें: / Match List I with List II List I (Models of intelligence) a. सामान्य बुद्धिमत्ता और विशेष बुद्धिमत्ता / General intelligence and specific intelligence b. संगठित बनाम तरल/प्रवाहभयी बुद्धिमत्ता / Crystallized vs Fluid intelligence c. बुद्धिमत्ता का सोपानिक मॉडल / Hierarchical model of intelligence d. बुद्धिमत्ता का त्रिपदीय सिद्धांत / Triarchic theory of intelligence List II (Its developers) I. जॉन कैरोल / John Carroll II. रॉबर्ट स्टर्नबर्ग / Robert Sternberg III. रेमंड बी. केट्टेल / Raymond B. Cattell IV. चार्ल्स स्पीयरमैन / Charles Spearman नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aचार्ल्स स्पीयरमैन ने सामान्य और विशेष बुद्धिमत्ता (a-IV) का सिद्धांत दिया, रेमंड केट्टेल ने तरल और ठोस बुद्धिमत्ता (b-III) का प्रतिपादन किया, जॉन कैरोल ने बुद्धिमत्ता का सोपानिक मॉडल (c-I) दिया, और रॉबर्ट स्टर्नबर्ग ने बुद्धिमत्ता का त्रिपदीय सिद्धांत (d-II) प्रतिपादित किया।
- Q147
बालकों में भावनात्मक विकास के चरणों को आरोही क्रम में व्यवस्थित करें। / Arrange the order of emotional development in children ascending order in: a. लगाव / Affection b. प्रसन्नता/आनंद / Delight c. ईर्ष्या / Jealousy d. उत्तेजना/आवेश / Excitement नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Bबालकों में भावनात्मक विकास के आरोही (बढ़ते) क्रम के अनुसार, शैशवावस्था में सबसे पहले उत्तेजना (Excitement) दिखती है, उसके बाद प्रसन्नता या आनंद (Delight), फिर ईर्ष्या (Jealousy), और अंत में लगाव या स्नेह (Affection) विकसित होता है।
- Q148
गूगल क्रोम, इंटरनेट एक्सप्लोरर किसके उदाहरण हैं? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) / Google Chrome, Internet Explorer are examples of: (Choose the most appropriate option from below)
Why Aगूगल क्रोम और इंटरनेट एक्सप्लोरर लोकप्रिय वेब ब्राउज़र सॉफ्टवेयर हैं, जिनका उपयोग इंटरनेट पर वेब पेजों और वेबसाइटों को खोजने तथा देखने के लिए किया जाता है।
- Q149
पारस्परिक शिक्षण के बारे में में निम्नलिखित में से कौन से सत्य है? / Which of the following are true for reciprocal teaching? a. पारस्परिक शिक्षण में एक शिक्षक तथा दो या चार विद्यार्थी समूह बनाते हैं तथा बारी-बारी से पाठ अनुच्छेद की विषयवस्तु पर संवाद करते हैं। / In reciprocal teaching, a teacher and two or four students form a collaborative group and take turns leading dialogues on the content of the text passage. b. पारस्परिक शिक्षण में एक शिक्षक और बड़ी संख्या में विद्यार्थी सहभागिता करते हैं। / In reciprocal teaching, a teacher and larger number of students participate. c. पारस्परिक शिक्षण में संवाद प्रश्न पूछने, संक्षेपण, स्पष्टीकरण और पूर्वमुमेय पर आधारित होते हैं। / In reciprocal teaching, the dialogues are based on questioning, summarizing, clarifying and predicting d. पारस्परिक शिक्षण में बड़ी संख्या में शिक्षक, विद्यार्थी की बड़ी संख्या में संवाद करते हैं। / In reciprocal teaching, number of teachers interact simultaneously with number of students. नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Cपारस्परिक शिक्षण (Reciprocal Teaching) में एक शिक्षक और छोटे समूह के दो से चार विद्यार्थी मिलकर पाठ की विषयवस्तु पर संवाद करते हैं, जिसमें मुख्य रूप से प्रश्न पूछना, संक्षेपण करना, स्पष्टीकरण और पूर्वमुमेय (predicting) जैसी रणनीतियाँ शामिल होती हैं।
- Q150
एप्लीकेशन सॉफ्टवेयर हैं: / The application software are: a. एम. एस. एक्सेल / MS Excel b. ऑपरेटिंग सिस्टम / Operating system c. एम. एस. वर्ड / MS Word d. एडोब फोटोशॉप / Adobe Photoshop नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:
Why Aएम.एस. एक्सेल (MS Excel), एम.एस. वर्ड (MS Word), और एडोब फोटोशॉप (Adobe Photoshop) एप्लीकेशन सॉफ्टवेयर के उदाहरण हैं, जबकि ऑपरेटिंग सिस्टम एक सिस्टम सॉफ्टवेयर है।