Primary & Upper Primary School Teacher (L-1 & L-2) 2025 | Master Question Paper_Sanskrit ( L-1 )_2PP12

All Primary & Upper Primary School Teacher (L-1 & L-2) (2025) - Master Question Paper_Sanskrit ( L-1 )_2PP12 papers

Questions
150
Marks
300
Time
2h 40m
Per question
2
Wrong answer
-0.67
Not attempted
0

Published by the Rajasthan Public Service Commission.

  1. Q1

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: उदयपुर शहर के दक्षिण-पश्चिम में स्थित जावर क्षेत्र राजस्थान में सीसे एवं जस्ते के प्राथमिक क्षेत्रों में से एक है। कारण R: ये दोनों मिश्र धातुएं शुष्क बैटरियों और प्रोसेस प्लेट्स में प्रयुक्त होती हैं। उपरोक्त कथनों के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Zawar area, located at south-west of Udaipur city is one of the primary areas of lead and zinc in Rajasthan. Reason R: Both of these alloy metals are used in dry batteries and process plates. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below: (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A. (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A. (C) A is correct but R is not correct. (D) A is not correct but R is correct. (E) Question not attempted

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    जावर (उदयपुर) राजस्थान में सीसे और जस्ते का प्रमुख क्षेत्र है, इसलिए अभिकथन A सही है। हालांकि, कारण R में दी गई जानकारी कि ये मिश्र धातुएं शुष्क बैटरियों और प्रोसेस प्लेट्स में प्रयुक्त होती हैं, वैज्ञानिक रूप से अशुद्ध या गलत संदर्भ में है, अतः R सही नहीं है।

  2. Q2

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: हाल ही में राजस्थान, गुजरात को पीछे छोड़कर भारत में सौर ऊर्जा संस्थापित क्षमता में प्रथम स्थान पर आ गया है। कारण R: राजस्थान में सौर ऊर्जा उत्पादन के लिए अनिवार्य महत्वपूर्ण संसाधन, उच्च सौर विकिरण स्तर तथा अपेक्षाकृत समतल, अविकसित भूमि की विशाल मात्रा उपलब्ध है। उपरोक्त कथनों के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Recently Rajasthan has overtaken Gujarat to become the highest solar energy installed capacity in India. Reason R: Rajasthan is endowed with critical resources that are essential to solar power production; high level of solar radiation and large tracts of relatively flat, undeveloped land. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below: (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A. (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A. (C) A is correct but R is not correct. (D) A is not correct but R is correct. (E) Question not attempted

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why A

    राजस्थान ने सौर ऊर्जा संस्थापित क्षमता के मामले में गुजरात को पीछे छोड़ दिया है और भारत में प्रथम स्थान प्राप्त किया है, जिसके पीछे उच्च सौर विकिरण और विशाल समतल, अविकसित भूमि जैसे अनुकूल कारण हैं।

  3. Q3

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: भील, भारत में सबसे बड़ा जनजातीय समूह है। कारण R: राजस्थान के भील स्थानांतरित कृषि करते हैं, जिसे स्थानीय रूप से वाला करा जाता है। उपरोक्त कथनों के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: The Bhil is the largest tribal group in India. Reason R: The Bhils of Rajasthan used to practise shifting agriculture, locally known as Valara. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below: (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A. (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A. (C) A is correct but R is not correct. (D) A is not correct but R is correct. (E) Question not attempted

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    भारत में सबसे बड़ा जनजातीय समूह भील नहीं बल्कि 'भील' के स्थान पर 'भील' को लेकर भ्रम हो सकता है, परंतु यहाँ भारत की सबसे बड़ी जनजाति 'भील' नहीं बल्कि 'भील' के संदर्भ में तथ्य अलग है (भारत की सबसे बड़ी जनजाति भील है या गोंड? गोंड सबसे बड़ी है, और भील दूसरी या तीसरी है)। इसलिए A असत्य हो सकता है, लेकिन इस प्रश्न के मानक उत्तर विकल्प B के अनुसार दोनों कथन अपनी जगह सही माने गए हैं क्योंकि भील राजस्थान में 'वाला' कृषि करते हैं।

  4. Q4

    निम्नलिखित कथनों पर विचार करें:- a. सिंधु घाटी सभ्यता का आरंभिक भारतीय ताम्र खनन स्थल गणेशवर, खेतड़ी के पूर्व में स्थित है। b. राजस्थान का भारत के ताम्र उत्पादन में दूसरा स्थान है। c. ताम्र धातुकर्म का उल्लेख मेघदूत और महाभारत महाकाव्यों में हुआ है। d. मोहनजोदड़ो नर्तकी प्रतिमा ताम्र से बनी है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) a, b, c (B) b, c, d (C) a, b, d (D) a, c, d (E) अनुत्तरित प्रश्न Consider the following statements: a. The earliest Indian copper mining belonging to Indus Valley civilization Ganeshwar is located at east of Khetri. b. Rajasthan has second rank in copper production of India. c. Copper metallurgy has been mentioned in the epics: Meghdoot and Mahabharat. d. Mohenjo-Daro dancing girl statue is made up of copper. Choose the most appropriate answer from the options given below: (A) a, b, c (B) b, c, d (C) a, b, d (D) a, c, d (E) Question not attempted

    • A(A) a, b, c
    • B(B) b, c, d
    • C(C) a, b, d
    • D(D) a, c, d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    कथन a, b और d सही हैं क्योंकि गणेशवर सभ्यता खेतड़ी के पूर्व में ताम्र खनन स्थल के रूप में प्रसिद्ध है, राजस्थान ताम्र उत्पादन में प्रमुख स्थान रखता है, और मोहनजोदड़ो की नर्तकी की कांस्य/ताम्र मूर्ति प्रसिद्ध है, जबकि मेघदूत में ताम्र धातुकर्म का मुख्य उल्लेख नहीं मिलता।

  5. Q5

    कौन-से कथन भटनेर दुर्ग से संबंधित हैं? a. इसे हनुमानगढ़ दुर्ग भी कहा जाता है। b. जैसलमेर सम्राट भाटी के पुत्र भूपत ने यह दुर्ग बनवाया था। c. तैमूर और गजनवी कभी इस मजबूत दुर्ग पर कब्जा नहीं कर पाए। d. दुर्ग के भीतर एक प्राचीन भवन "जैन पसारा" स्थित है। e. "आईन-ए-अकबरी" में इस किलेबंदी का विवरण दिया है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) a, b, c, d (B) b, c, d, e (C) a, b, d, e (D) a, c, d, e (E) अनुत्तरित प्रश्न Which statements are related to Bhatner Fort? a. It is also known as Hanumangarh Fort b. Bhupat, son of Jaisalmer's king Bhati built this fort. c. Timur and Ghaznavis had never captured this strong fort. d. There is an ancient building called "Jain Pasara" inside the fort. e. This fortification has been described in 'Ain-I-Akbari'. Choose the most appropriate answer from the options given below: (A) a, b, c, d (B) b, c, d, e (C) a, b, d, e (D) a, c, d, e (E) Question not attempted

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) b, c, d, e
    • C(C) a, b, d, e
    • D(D) a, c, d, e
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    भटनेर दुर्ग को हनुमानगढ़ दुर्ग भी कहा जाता है, इसका निर्माण भाटी राजा भूपत ने करवाया था, इसका विवरण 'आईन-ए-अकबरी' में है तथा इसके भीतर जैन पसारा स्थित है। हालांकि, महमूद गजनवी ने इस दुर्ग पर आक्रमण किया था, इसलिए कथन c पूरी तरह सही नहीं है।

  6. Q6

    राजस्थान में लवणीय झीलें हैं: a. दीीडवाना b. लूपणकरणसर c. पिछोला d. पचपदरा e. पुष्कर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) b, c और d (B) a, b, c और d (C) b, d और e (D) a, b और d (E) अनुत्तरित प्रश्न The salt water lakes in Rajasthan are : a. Didwana b. Lunkaransar c. Pichola d. Pachpadra e. Pushkar Choose the most appropriate answer from the options given below : (A) b, c and d (B) a, b, c and d (C) b, d and e (D) a, b and d (E) Question not attempted

    • A(A) b, c और d / (A) b, c and d
    • B(B) a, b, c और d / (B) a, b, c and d
    • C(C) b, d और e / (C) b, d and e
    • D(D) a, b और d / (D) a, b and d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why D

    दीवाना, लूपणकरणसर (लूणकरणसर) और पचपदरा राजस्थान की प्रसिद्ध खारे पानी (लवणीय) की झीलें हैं, जबकि पिछोला और पुष्कर मीठे पानी की झीलें हैं।

  7. Q7

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें: सूची I (सिंचाई परियोजना) a. भीमसागर b. गलाई सागर / गलाई सागर c. नारायण सागर d. माता-जी-का-खेड़ा सूची II (जिला) I. राजसमंद II. ब्यावर III. सवाई माधोपुर IV. झालावाड़ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: (A) a-II, b-I, c-IV, d-III (B) a-III, b-IV, c-I, d-II (C) a-IV, b-III, c-II, d-I (D) a-I, b-II, c-III, d-IV (E) अनुत्तरित प्रश्न Match List I with List II : List I (Irrigation Project) a. Bhimsagar b. Galai Sagar c. Narayan Sagar d. Mata-ji-ka-Kheda List II (District) I. Rajsamand II. Beawar III. Sawai Madhopur IV. Jhalawar Choose the most appropriate answer from the options given below: (A) a-II, b-I, c-IV, d-III (B) a-III, b-IV, c-I, d-II (C) a-IV, b-III, c-II, d-I (D) a-I, b-II, c-III, d-IV (E) Question not attempted

    • A(A) a-II, b-I, c-IV, d-III
    • B(B) a-III, b-IV, c-I, d-II
    • C(C) a-IV, b-III, c-II, d-I
    • D(D) a-I, b-II, c-III, d-IV
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    भीमसागर झालावाड़ में, गलाई सागर सवाई माधोपुर में, नारायण सागर ब्यावर में और माता-जी-का-खेड़ा राजसमंद जिले में स्थित प्रमुख सिंचाई परियोजनाएं हैं, जिससे सही मिलान a-IV, b-III, c-II, d-I बनता है।

  8. Q8

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें: सूची I (क्षेत्र) | सूची II (राजवंश) a. मेवाड़ | I. कछवाहा b. मारवाड़ | II. राठौड़ c. आबू | III. परमार d. आमेर | IV. गुहिल नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- / Match List I with List II : List I (Area) | List II (Dynasty) a. Mewar | I. Kachchhawaha b. Marwar | II. Rathod c. Abu | III. Parmar d. Amber | IV. Guhil Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-IV, b-II, c-III, d-I
    • B(B) a-IV, b-III, c-I, d-II
    • C(C) a-IV, b-III, c-II, d-I
    • D(D) a-IV, b-I, c-III, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    मेवाड़ क्षेत्र पर गुहिल (या सिसोदिया) वंश, मारवाड़ पर राठौड़ राजवंश, आबू पर परमार राजवंश और आमेर पर कछवाहा राजवंश का शासन रहा है, जिससे सही विकल्प a-IV, b-II, c-III, d-I बनता है।

  9. Q9

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें: सूची I (स्थल) | सूची II (साक्ष्य) a. बेड़च | I. अशोक का अभिलेख b. आहड़ | II. प्रस्तर युग c. बैराठ | III. घग्गर d. कालीबंगा | IV. ताम्र युग नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- / Match List I with List II : List I (Site) | List II (Evidence) a. Berach | I. Inscription of Ashok b. Ahar | II. Stone Age c. Bairath | III. Ghaggar d. Kalibangan | IV. Copper Age Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-I, b-II, c-III, d-IV
    • B(B) a-IV, b-II, c-I, d-III
    • C(C) a-II, b-IV, c-I, d-III
    • D(D) a-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    सूची का सही मिलान इस प्रकार है: बेड़च (II. प्रस्तर युग), आहड़ (IV. ताम्र युग), बैराठ (I. अशोक का अभिलेख), और कालीबंगा (III. घग्गर)। अतः विकल्प (C) सही है।

  10. Q10

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें: सूची I (स्थल) | सूची II (संबंधित नाम) a. आहड़ सभ्यता | I. उंटला (वल्लभगढ़) b. कालीबंगा | II. माउंट आबू (सिरोही) c. बालाथल | III. हनुमानगढ़ d. चंद्रावती | IV. ताम्रवती नगरी नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- / Match List I with List II : List I (Sites) | List II (Associate Name) a. Ahar Civilization | I. Untala (Vallabh Nagar) b. Kalibanga | II. Mount Abu (Sirohi) c. Balathal | III. Hanumangarh d. Chandrawati | IV. Tamravati Nagari Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-I, b-II, c-III, d-IV
    • B(B) a-IV, b-I, c-III, d-II
    • C(C) a-I, b-III, c-IV, d-II
    • D(D) a-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    सही मिलान है: a-I (आहड़ सभ्यता से संबंधित उंटला वल्लभगढ़), b-II (कालीबंगा हनुमानगढ़ से संबंधित नहीं बल्कि c-III है, सही मिलान: a-I, b-II, c-III, d-IV)। विकल्प (A) सही है।

  11. Q11

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें: सूची I (किले का प्रकार) | सूची II (संबंधित किला) a. जल दुर्ग | I. गागरोन दुर्ग b. वन दुर्ग | II. लोहागढ़ दुर्ग c. पर्वत दुर्ग | III. सिवाना दुर्ग d. पारीख दुर्ग | IV. मेहरानगढ़ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- / Match List I with List II : List I (Type of fort) | List II (Related fort) a. Water fort | I. Gagron fort b. Forest fort | II. Lohagarh fort c. Mountain fort | III. Sivana fort d. Parikh fort | IV. Mehrangarh Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-I, b-III, c-IV, d-II
    • B(B) a-II, b-III, c-IV, d-I
    • C(C) a-IV, b-II, c-III, d-I
    • D(D) a-III, b-II, c-I, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    किलों के प्रकार के अनुसार सही सुमेल है: जल दुर्ग - गागरोन दुर्ग (I), वन दुर्ग - सिवाना दुर्ग (III), पर्वत दुर्ग - मेहरानगढ़ (IV), और पारीख दुर्ग - लोहागढ़ दुर्ग (II)। अतः सही विकल्प (A) है।

  12. Q12

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: कृष्ण भक्त, कवयित्री और गायिका मीराबाई राजस्थान के महानतम संतों में से एक थीं। कारण R: उनकी भक्ति की मुख्य विशेषता यह थी कि उन्होंने ज्ञान से अधिक भावना और श्रद्धा को महत्व दिया था। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: A devotee of Krishna, poetess and singer Mirabai was one of the greatest saints of the Rajasthan. Reason R: The main feature of her devotion was that she gave importance to emotions and reverence over knowledge. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    अभिकथन (A) और कारण (R) दोनों सत्य हैं कि मीराबाई कृष्ण भक्त और महान संत थीं तथा उनकी भक्ति में भावना और श्रद्धा की प्रधानता थी, किंतु कारण (R) अभिकथन (A) की सीधी व्याख्या नहीं है। अतः विकल्प (B) सही है।

  13. Q13

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: पोमचा का अर्थ है कमल पुष्प की आकृति युक्त ओढ़नी। कारण R: राजस्थान में रंगाई के मुख्य प्रकार पोमचा, लहरिया और चुनड़ी हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Pomcha means an odhani with a lotus flower motif on it. Reason R: The major types of dyeing are Pomcha, Lahariya and Chunri in Rajasthan. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    पोमचा का अर्थ कमल पुष्प की आकृति युक्त ओढ़नी होता है (A सही है) और राजस्थान में रंगाई की मुख्य तकनीकें पोमचा, लहरिया तथा चुनड़ी हैं (R भी सही है), लेकिन R, A की व्याख्या नहीं करता है। अतः विकल्प (B) सही है।

  14. Q14

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: राजस्थान में दारा (कोटा), बैराठ (जयपुर) स्थानों से शैलाश्रयों (गुफाओं) में आदिमानव द्वारा रेखांकन पाए गए हैं। कारण R: मेवाड़ राजस्थानी चित्रकला की जन्मस्थली है, जो अजंता चित्रकला शैली से प्रभावित है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: (A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। (B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। (C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। (D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। (E) अनुत्तरित प्रश्न / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: The drawings of the primitive man found in rock shelters at Dara (Kota), Bairath (Jaipur) in Rajasthan. Reason R: Mewar is the birth place of Rajasthani Painting, which is influenced by Ajanta school of Painting. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    दोनों कथन (A और R) अपने आप में सत्य हैं क्योंकि दारा और बैराठ में प्रागैतिहासिक शैलचित्र मिले हैं तथा मेवाड़ राजस्थानी चित्रकला की जन्मस्थली है, किंतु कारण अभिकथन की वैज्ञानिक व्याख्या नहीं है। अतः विकल्प (B) सही है।

  15. Q15

    गोगाजी को हिन्दू “नागराज” के रूप में तथा मुस्लिम _______ के रूप में पूजते हैं। / Gogaji is worshipped as “Nagaraj” by the Hindus and _______ by Muslims.

    • A(A) जाहिद पीर / Jahir Pir
    • B(B) गोगा पीर / Goga Pir
    • C(C) तेजा पीर / Teja Pir
    • D(D) मेहोजी पीर / Mehoji Pir
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    लोक देवता गोगाजी को हिन्दू समुदाय 'नागराज' के रूप में और मुस्लिम समुदाय 'जाहिर पीर' (Jahir Pir) के रूप में पूजता है। अतः सही विकल्प (A) है।

  16. Q16

    खाटूश्यामजी का मेला कब आयोजित होता है ? / Khatu Shyamji Fair is held in:

    • Aपौष का शुक्ल पक्ष / Shukla paksha of Pausha
    • Bमार्गशीर्ष का शुक्ल पक्ष / Shukla paksha of Margashish
    • Cफाल्गुन का शुक्ल पक्ष / Shukla paksha of Phalguna
    • Dचैत्र का शुक्ल पक्ष / Shukla paksha of Chaitra
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    खाटूश्यामजी का प्रसिद्ध मेला राजस्थान के सीकर जिले में प्रत्येक वर्ष फाल्गुन मास के शुक्ल पक्ष (विशेषतः एकादशी को) आयोजित किया जाता है। अतः सही विकल्प (C) है।

  17. Q17

    दिलवाड़ा मंदिर 22 वें तीर्थंकर नेमिनाथ को समर्पित है, जो इस रूप में जाने जाते हैं। / Dilwara temple is devoted to $22^\text{nd}$ Tirthankar Neminath which is known as:

    • Aविमलबसाही / Vimalavasahi
    • Bलूणवसाही / Luna Vasahi
    • Cरंग मंडप / Rang Mandap
    • Dनव चौकी / Navachauki
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    दिलवाड़ा जैन मंदिर समूह में दो प्रमुख मंदिर हैं - विमल वसाही जो पहले तीर्थंकर ऋषभदेव को समर्पित है और लूण वसाही जो 22वें तीर्थंकर नेमिनाथ को समर्पित है। / The Dilwara temples include the Vimal Vasahi dedicated to the 1st Tirthankara and the Luna Vasahi dedicated to the 22nd Tirthankara, Neminath.

  18. Q18

    "राजस्थान के जतिनदास" के रूप में प्रसिद्ध राजस्थान के क्रांतिकारी, जिन्होंने चरखा संघ भी स्थापित किया था, का नाम है - / The revolutionary from Rajasthan known as "Jatindas of Rajasthan" and established charkha sangh also is:

    • Aकुंवर प्रताप सिंह / Kunwar Pratap Singh
    • Bसागरमल गोपा / Sagarmal Gopa
    • Cबालमुकुन्द बिस्सा / Balmukund Bissa
    • Dकेसरी सिंह बारहठ / Kesari Singh Barhath
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    बालमुकुन्द बिस्सा को उनके महान क्रांतिकारी कार्यों और त्याग के कारण "राजस्थान के जतिन दास" के रूप में जाना जाता है, और उन्होंने चरखा संघ की स्थापना भी की थी। / Balmukund Bissa is known as the "Jatindas of Rajasthan" for his revolutionary activities and supreme sacrifice in jail, and he also established the Charkha Sangh.

  19. Q19

    1971 के भारत-पाक युद्ध के बाद, सरकार द्वारा जयपुर, राजस्थान के लेफ्टिनेंट कर्नल सवाई भवानी सिंह को किससे सम्मानित किया गया था? / After 1971 Indo-Pak war, Lt. Colonel Sawai Bhawani Singh of Jaipur, Rajasthan was honoured by Government of India with -

    • Aवीर चक्र / Veer Chakra
    • Bपरमवीर चक्र / Paramveer Chakra
    • Cमहावीर चक्र / Mahavir Chakra
    • Dअशोक चक्र / Ashok Chakra
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    1971 के भारत-पाक युद्ध में वीरता और शौर्य का प्रदर्शन करने के लिए जयपुर के महाराजा लेफ्टिनेंट कर्नल सवाई भवानी सिंह को भारत सरकार द्वारा 'महावीर चक्र' से सम्मानित किया गया था। / For his bravery during the 1971 Indo-Pak war, Lt. Colonel Sawai Bhawani Singh of Jaipur was honored with the Mahavir Chakra by the Government of India.

  20. Q20

    सोलहवीं सदी के उत्तरार्ध में कर्ण सिंह बच्छावत द्वारा बनवाई गई प्रसिद्ध "बच्छावतों की हवेली" स्थित है - / The famous "Haveli of the Bachhawats" built in the second half of the $16^\text{th}$ century by Karna Singh Bachhawat is located in -

    • Aबीकानेर में / Bikaner
    • Bजैसलमेर में / Jaisalmer
    • Cसीकर में / Sikar
    • Dनवलगढ़ में / Nawalgarh
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    प्रसिद्ध 'बच्छावतों की हवेली' का निर्माण सोलहवीं सदी के उत्तरार्ध में कर्ण सिंह बच्छावत द्वारा बीकानेर में करवाया गया था, जो अपनी वास्तुकला और भित्ति चित्रों के लिए प्रसिद्ध है। / The famous Bachhawats' Haveli, built by Karna Singh Bachhawat in the late 16th century, is located in Bikaner, Rajasthan.

  21. Q21

    राजस्थान के प्रख्यात गीत "धरती धोरा री" की रचना किसने की है? / 'Dharti Dhoran Ri' the iconic song of Rajasthan is composed by:

    • Aकन्हैया लाल सेठिया / Kanhaiya Lal Sethia
    • Bजनकवि गणेशीलाल / Jan Kavi Ganeshilal
    • Cरामनाथ कविया / Ramnath Kaviya
    • Dविजय सिंह पथिक / Vijay Singh Pathik
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    प्रसिद्ध राजस्थानी गीत "धरती धोरा री" की रचना प्रसिद्ध राजस्थानी कवि और लेखक कन्हैया लाल सेठिया द्वारा की गई है। / The iconic Rajasthani patriotic song "Dharti Dhoran Ri" has been composed by the renowned poet Kanhaiya Lal Sethia.

  22. Q22

    पूर्वी राजस्थानी बोलियाँ हैं : a. हाड़ौती b. मारवाड़ी c. वागड़ी d. ढूँढ़ाड़ी e. मेवाती नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Eastern Rajasthani dialects are: a. Hadoti b. Marwari c. Wagdi d. Dhundari e. Mewati Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, b, c
    • Bc, d, e
    • Cb, c, d
    • Da, d, e
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    पूर्वी राजस्थानी बोलियों के अंतर्गत हाड़ौती, ढूँढ़ाड़ी और मेवाती आती हैं, जबकि मारवाड़ी पश्चिमी राजस्थानी तथा वागड़ी दक्षिणी राजस्थानी बोली है। / Hadoti, Dhundari, and Mewati are eastern Rajasthani dialects, while Marwari is western and Wagdi is southern Rajasthani.

  23. Q23

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे : सूची I a. अमोलक वांता b. दुविधा c. बीकानेरें वातायन d. परन्योड़ी - कंवारी सूची II I. विजयदान देथा II. नथमल जोशी III. लक्ष्मी कुमारी चुंडावत IV. हरीश भादानी नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I a. Amolak Batan b. Duvidha c. Vatayan of Bikaner d. Paranyodi-Kanwari List II I. Vijaydan Detha II. Nathmal Joshi III. Laxmi Kumari Chundawat IV. Harish Bhadani Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-II, c-IV, d-III
    • Ba-II, b-III, c-I, d-IV
    • Ca-III, b-I, c-IV, d-II
    • Da-IV, b-I, c-II, d-III
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    अमोलक वांता लक्ष्मी कुमारी चुंडावत की, दुविधा विजयदान देथा की, बीकानेरें वातायन हरीश भादानी की और परन्योड़ी-कंवारी नथमल जोशी की रचना है। / Amolak Batan is by Laxmi Kumari Chundawat, Duvidha by Vijaydan Detha, Vatayan of Bikaner by Harish Bhadani, and Paranyodi-Kanwari by Nathmal Joshi.

  24. Q24

    राजस्थानी साहित्य की ऐतिहासिक परंपरा/प्रवृत्तियों को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें : a. शृंगार / रीति काल b. वीरगाथा काल c. विविध प्रवृत्तियों को निरूपित करने वाला काल d. भक्ति काल नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Arrange in chronological order the historical tradition/trends of Rajasthani literature: a. Shringar or Riti Period b. Viragatha Period c. Period representing diverse tendencies d. Bhakti Period Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) c, a, b, d
    • B(B) a, c, b, d
    • C(C) b, d, a, c
    • D(D) d, b, a, c
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    राजस्थानी साहित्य के इतिहास का कालक्रमानुसार सही क्रम वीरगाथा काल, भक्ति काल, शृंगार/रीति काल और अंत में विविध प्रवृत्तियों को निरूपित करने वाला आधुनिक काल है। / The chronological order of the historical traditions of Rajasthani literature is Viragatha Period, Bhakti Period, Shringar/Riti Period, and Period representing diverse tendencies.

  25. Q25

    पैराओलंपिक में दो स्वर्ण पदक जीतने वाली प्रथम भारतीय महिला कौन बनी है ? / Who has become the first Indian woman to win two gold medals in Paralympics?

    • A(A) अभिनिति बिंद्रा / (A) Abhiniti Bindra
    • B(B) माहेश्वरी चौहान / (B) Maheshwari Chauhan
    • C(C) अवनी लेखरा / (C) Avani Lekhara
    • D(D) कृष्णा पूनिया / (D) Krishna Poonia
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    अवनी लेखरा (Avani Lekhara) पैराओलंपिक खेलों में दो स्वर्ण पदक जीतने वाली प्रथम भारतीय महिला निशानेबाज हैं। उन्होंने टोक्यो 2020 और पेरिस 2024 पैराओलंपिक में स्वर्ण पदक जीतकर यह ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल की है।

  26. Q26

    राजस्थान राज्य का प्रथम जैव-विरासत स्थल किसे घोषित किया है ? / Which site has been first declared Geo-heritage site of Rajasthan state?

    • A(A) राजसमंद झील / (A) Rajsamand Lake
    • B(B) रामगढ़ क्रेटर / (B) Ramgarh Crater
    • C(C) पोखरण रेंज / (C) Pokhran Range
    • D(D) लूणकरणसर स्थल / (D) Lunkaransar site
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    राजस्थान का प्रथम जैव-विरासत स्थल (Geo-heritage site) 'रामगढ़ क्रेटर' (बारां जिला) को घोषित किया गया है, जो एक उल्कापिंड के टकराने से बनी संरचना है।

  27. Q27

    दिलवाड़ा में प्रथम जैन मंदिर किसे समर्पित है ? / The first Jain temple at Dilwara is devoted to whom?

    • A(A) तीर्थंकर ऋषभदेव / (A) Tirthankar Rishabh Dev
    • B(B) तीर्थंकर नेमिनाथ / (B) Tirthankar Neminath
    • C(C) तीर्थंकर महावीर / (C) Tirthankar Mahavir
    • D(D) तीर्थंकर अजीतनाथ / (D) Tirthankar Ajitnath
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why A

    दिलवाड़ा के प्रसिद्ध जैन मंदिरों में से प्रथम मंदिर (विमल वसाही मंदिर) जैन धर्म के प्रथम तीर्थंकर भगवान ऋषभदेव (आदिनाथ) को समर्पित है।

  28. Q28

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: “मॉडल विनियमन–2024” राजस्थान सरकार द्वारा लांच की गई नवीन पर्वतीय नीति है। कारण R: राजस्थान सरकार की यह नवीन पर्वतीय नीति भूखंड के रूप में पहाड़ियों के उपयोग का अनुवीक्षण/जांच करने पर लक्षित है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए : Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: “Model Regulation-2024” is the new hill policy launched by the Rajasthan government. Reason R: This new hill policy of Rajasthan State Government is aimed to check the use of hill as land. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why A

    अभिकथन A और कारण R दोनों सही हैं, और कारण R सही ढंग से व्याख्या करता है कि 'मॉडल विनियमन-2024' पहाड़ियों के भूखंड के रूप में उपयोग की जाँच करने के लिए बनाई गई नीति है।

  29. Q29

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: राजस्थान राज्य सरकार ने सामुदायिक कार्यक्रमों के दौरान प्लास्टिक के उपयोग पर रोक लगाने के लिए 1000 ग्राम पंचायतों में “स्टील बर्तन बैंक” योजना शुरू की है। कारण R: प्रथम स्टील बैंक खैराबाद पंचायत समिति (कोटा) में खोला गया है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए : Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Rajasthan State Government has launched ‘Steel Bartan Bank’ scheme in 1000 Gram Panchayats to combat use of plastic during community events. Reason R: The first Steel Bank has been opened at Khairabad Panchayat Samiti (Kota). In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    राजस्थान सरकार द्वारा प्लास्टिक के उपयोग को रोकने के लिए 'स्टील बर्तन बैंक' योजना शुरू की गई है और दोनों कथन तथ्यात्मक रूप से सही हैं, हालांकि R सीधे A की व्याख्या नहीं करता है।

  30. Q30

    कौनसे कथन राजस्थान में लोक अदालतों से संबंधित है? a. इन्हें “जन अदालत” भी कहा जा सकता है। b. इन्हें राष्ट्रीय विधिक सेवा प्राधिकरण अधिनियम 1987 के अंतर्गत वैधानिक दर्जा दिया गया है। c. इसके द्वारा दिया गया निर्णय, किसी ‘आपराधिक न्यायालय’ की डिक्री समझा जाता है। d. इसका निर्णय अंतिम नहीं है, और इसके निर्णय के विरुद्ध किसी भी न्यायालय के समक्ष अपील की जा सकती है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Which statements belong to Lok-Adalats in Rajasthan? a. It may be called as ‘People’s court’. b. It has been given statutory status under the National Legal Services Authorities Act 1987. c. The award made by it, is deemed to be the decree of a ‘Criminal Court’. d. It’s decision is not final and an appeal can be made before any court against its award. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b और c / (A) a, b and c
    • B(B) b, c और d / (B) b, c and d
    • C(C) a और b / (C) a and b
    • D(D) b और c / (D) b and c
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    लोक अदालतों को “जन अदालत” कहा जाता है और इन्हें विधिक सेवा प्राधिकरण अधिनियम 1987 के तहत वैधानिक दर्जा प्राप्त है। इनका निर्णय अंतिम होता है और इसके विरुद्ध किसी न्यायालय में अपील नहीं की जा सकती, तथा इनका निर्णय सिविल न्यायालय की डिक्री होता है न कि क्रिमिनल कोर्ट का।

  31. Q31

    भाँखड़ा नहर परियोजना राजस्थान के साथ किन राज्यों की संयुक्त परियोजना है? a. दिल्ली b. पंजाब c. हरियाणा d. गुजरात नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Bhakra Canal Project is a combined project of which states along with Rajasthan? a. Delhi b. Punjab c. Haryana d. Gujarat Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a और d / (A) a and d
    • B(B) a और c / (B) a and c
    • C(C) b और c / (C) b and c
    • D(D) c और d / (D) c and d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    भाखड़ा नंगल परियोजना राजस्थान, पंजाब और हरियाणा राज्यों की एक संयुक्त बहुउद्देशीय नदी घाटी परियोजना है। इसलिए सही विकल्प पंजाब (b) और हरियाणा (c) है।

  32. Q32

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : सूची I (शुभंकर) a. महान भारतीय गोडावण b. सारस क्रेन c. छोटा किलकिला d. खड़मोर पक्षी सूची II (जिला) I. हनुमानगढ़ II. जैसलमेर III. भरतपुर IV. अजमेर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I (Mascot) a. Great Indian Bustard b. Sarus Crane c. Little Kingfisher d. Kharmor Bird List II (District) I. Hanumangarh II. Jaisalmer III. Bharatpur IV. Ajmer Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-I, b-II, c-IV, d-III
    • B(B) a-IV, b-II, c-I, d-III
    • C(C) a-II, b-III, c-I, d-IV
    • D(D) a-II, b-I, c-IV, d-III
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    राजस्थान के वन्यजीव शुभंकरों के अनुसार, महान भारतीय गोडावण जैसलमेर का, सारस क्रेन भरतपुर का, छोटा किलकिला (किंगफिशर) हनुमानगढ़ का तथा खड़मोर पक्षी अजमेर का शुभंकर है। अतः सही मिलान a-II, b-III, c-I, d-IV है।

  33. Q33

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : सूची I a. स्टोन पार्क b. जापानी औद्योगिक पार्क c. सूचना प्रौद्योगिकी पार्क d. होजरी पार्क सूची II I. नीमराणा (अलवर) II. धौलपुर III. सीतापुरा (जयपुर) IV. चौपंकी (भिवाड़ी) नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : Match List I with List II : List I a. Stone Park b. Japanese Industrial Park c. Information Technology Park d. Hosiery Park List II I. Neemrana (Alwar) II. Dholpur III. Sitapura (Jaipur) IV. Chopanki (Bhiwadi) Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-IV, b-III, c-I, d-II
    • B(B) a-II, b-I, c-III, d-IV
    • C(C) a-I, b-III, c-IV, d-II
    • D(D) a-III, b-I, c-II, d-IV
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    औद्योगिक पार्कों के सही मिलान के अनुसार स्टोन पार्क धौलपुर (II) में, जापानी औद्योगिक पार्क नीमराणा अलवर (I) में, सूचना प्रौद्योगिकी पार्क सीतापुरा जयपुर (III) में और होजरी पार्क चौपंकी भिवाड़ी (IV) में स्थित है।

  34. Q34

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : List I List II a. बंधेज साड़ी I. चुरू / Bandhej sarees I. Churu b. मसुरिया साड़ी परिधान II. बीकानेर / Masuria sari clothes II. Bikaner c. लघुचित्र उत्तीर्णर्ण III. कोटा / Miniature carving III. Kota d. ऊँट की खाल से IV. जयपुर / Embroidered Surahis IV. Jaipur नक्काशीदार सुराही from the skin of Camels नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-III, c-II, d-IV
    • Ba-II, b-I, c-III, d-IV
    • Ca-IV, b-II, c-I, d-III
    • Da-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    बंधेज साड़ियाँ जयपुर (IV), मसुरिया साड़ियाँ कोटा (III), लघुचित्र उत्तीर्ण चुरू (I), और ऊँट की खाल से नक्काशीदार सुराही बीकानेर (II) से संबंधित हैं। इस प्रकार सही मिलान a-IV, b-III, c-I, d-II है।

  35. Q35

    ज्ञान दर्पण की विशेषताएँ चुनिए : a. ज्ञान दर्पण एक समग्र डिजिटल पोर्टल है। b. यह विद्यालयों में तकनीकी एकीकरण का अनुसमर्थन करता है। c. यह मंच शिक्षा के आधुनिकीकरण पर लक्षित है। d. यह आर बी एस ई के साथ कार्य नहीं करता है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Select the features of Gyan Darpan: a. Gyan Darpan is a comprehensive digital portal b. It supports technology integration in schools c. This platform aims to modernize education d. It does not work with RBSE Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, d
    • B(B) b, c, d
    • C(C) a, c, d
    • D(D) a, b, c
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    ज्ञान दर्पण एक समग्र डिजिटल पोर्टल है जो विद्यालयों में तकनीकी एकीकरण का अनुसमर्थन करता है और शिक्षा के आधुनिकीकरण को लक्षित करता है। यह आरबीएसई के साथ मिलकर कार्य करता है, अतः कथन d गलत है और a, b, c सही हैं।

  36. Q36

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : List I List II a. इंस्पायर मानक अवार्ड I. गणित और विज्ञान को प्रोत्साहन / Inspire Manak Award I. Promotion of Maths and Science b. अटल टिकरिंग लैब्स II. विज्ञान नवाचार / Atal Tinkering Labs II. Science Innovation c. राष्ट्रीय आविष्कार योजना III. सृजनात्मकता केन्द्र / Rashtriya Avishkar Yojana III. Creativity Hubs d. एक्र्लव्य अवार्ड IV. कक्षा 10 और 12 में अकादमिक टॉपर / Eklavya Award IV. Academic topper in classes 10 and 12 नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-II, b-I, c-III, d-IV
    • Ba-III, b-II, c-I, d-IV
    • Ca-II, b-III, c-I, d-IV
    • Da-III, b-I, c-IV, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    सूची के अनुसार इंस्पायर मानक अवार्ड विज्ञान नवाचार (II), अटल टिकरिंग लैब्स सृजनात्मकता केन्द्र (III), राष्ट्रीय आविष्कार योजना गणित और विज्ञान को प्रोत्साहन (I), तथा एकलव्य अवार्ड कक्षा 10 और 12 के अकादमिक टॉपर्स (IV) से संबंधित है।

  37. Q37

    निम्नलिखित को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें : a. भामाशाह योजना b. मुख्यमंत्री हमारी बेटियाँ योजना c. देवनारायण स्कूटी और प्रोत्साहन योजना d. प्रखर राजस्थान 2.0 अभियान नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the following in chronological order: a. Bhamashah Yojana b. Mukhyamantri Hamari Betiyan Yojana c. Devnarayan Scooty and Incentive Scheme d. Prakhar Rajasthan 2.0 Campaign Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, c, b, d
    • B(B) a, b, c, d
    • C(C) c, a, b, d
    • D(D) a, c, d, b
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    इन योजनाओं/अभियानों का कालक्रमानुसार सही क्रम सबसे पहले भामाशाह योजना (2008/2014 पुनर्गठन), फिर देवनारायण स्कूटी योजना (2011), उसके बाद मुख्यमंत्री हमारी बेटियाँ योजना (2015), और अंत में प्रखर राजस्थान 2.0 अभियान है।

  38. Q38

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : List I List II a. माध्यमिक चरण I. कक्षा 1-2 / Secondary stage I. Class 1-2 b. आधारभूत चरण II. कक्षा 9-12 / Foundational stage II. Class 9-12 c. तैयारी/शुरुआती चरण III. कक्षा 6-8 / Preparatory stage III. Class 6-8 d. मध्यम चरण IV. कक्षा 3-5 / Middle stage IV. Class 3-5 नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-II, b-I, c-III, d-IV
    • Ba-III, b-II, c-IV, d-I
    • Ca-III, b-I, c-II, d-IV
    • Da-II, b-I, c-IV, d-III
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    राष्ट्रीय शिक्षा नीति (NEP) 2020 के तहत स्कूली शिक्षा संरचना में माध्यमिक चरण कक्षा 9-12 (II) है, आधारभूत चरण में पूर्व प्राथमिक से कक्षा 2 तक शामिल है, तैयारी का चरण कक्षा 6-8 (III) से संबंधित है, और मध्यम चरण कक्षा 3-5 (IV) है। सही मिलान a-III, b-II, c-IV, d-I है।

  39. Q39

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: आर टी ई अधिनियम गैर-सरकारी विद्यालयों में ई डब्ल्यू एस के लिए 25% आरक्षण का प्रावधान करता है। कारण R: यह उपबंध 2012 में उच्चतम न्यायालय द्वारा गैर-संवैधानिक ठहराया गया था। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: The RTE Act mandates 25% reservation for EWS in private schools. Reason R: This provision was held unconstitutional by the Supreme Court in 2012. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • AA और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BA और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    आरटीई अधिनियम (RTE Act) गैर-सरकारी विद्यालयों में कमजोर वर्ग और वंचित समूह के बच्चों के लिए 25% सीटों पर आरक्षण का प्रावधान करता है (अभिकथन A सही है)। हालांकि, 2012 के सर्वोच्च न्यायालय के फैसले (Society for Unaided Private Schools of Rajasthan v. Union of India) में इस प्रावधान को असंवैधानिक नहीं ठहराया गया था, बल्कि इसे वैध करार दिया गया था (कारण R गलत है)।

  40. Q40

    आर टी ई अधिनियम के आलोक में एस एम सी का पूरा नाम क्या है? / What is the full form of SMC in the light of the RTE Act?

    • Aस्टूडेंट मैनेजमेंट कमेटी / Student Management Committee
    • Bस्कूल मैनेजमेंट कमेटी / School Management Committee
    • Cस्कूल मैनेजमेंट कमीशन / School Management Commission
    • Dस्टूडेंट मैनेजमेंट कमीशन / Student Management Commission
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    शिक्षा का अधिकार (RTE) अधिनियम, 2009 के तहत प्रत्येक विद्यालय में विद्यालय के प्रबंधन और स्थानीय प्रशासन के लिए 'स्कूल मैनेजमेंट कमेटी' (School Management Committee - SMC) के गठन का प्रावधान किया गया है।

  41. Q41

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें : List I (Section of the RTE Act) List II (Description) a. धारा - 22 I. कोई शारीरिक दंड नहीं / Section-22 I. No corporal punishment b. धारा - 21 II. एसडीपी / Section-21 II. SDP c. धारा - 23 III. एसएमसी का गठन और कार्य / Section-23 III. Constitution and functions of SMC d. धारा - 17 IV. स्कूल शिक्षकों की अर्हता तथा उनकी सेवा के निबंधनों और शर्तें / Section-17 IV. Qualifications and conditions of service of school teachers नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-IV, c-II, d-III
    • Ba-II, b-III, c-IV, d-I
    • Ca-II, b-IV, c-III, d-I
    • Da-III, b-II, c-I, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    आर टी ई अधिनियम की धारा 22 स्कूल विकास योजना (SDP) से संबंधित है, धारा 21 एसएमसी (SMC) के गठन और कार्यों से, धारा 23 शिक्षकों की अर्हता और सेवा शर्तों से, तथा धारा 17 शारीरिक दंड (Corporal punishment) के निषेध से संबंधित है। अतः सही मिलान a-II, b-III, c-IV, d-I है।

  42. Q42

    जयपुर के पंच गौरव में सम्मिलित हैं : a. एक जिला-एक उपज - आंवला b. एक जिला-एक खेल - कबड्डी c. एक जिला-एक पर्यटक स्थल - आमेर दुर्ग d. एक जिला-एक पादप प्रजाति - जौ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: 'Panch Gaurav of Jaipur' includes: a. One District - One Produce - Amla b. One District - One Sport - Kabaddi c. One District - One Tourist place - Amber Fort d. One District - One Plant species - Barley Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa और b / a and b
    • Ba, b और c / a, b and c
    • Cb और c / b and c
    • Db, c और d / b, c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    राजस्थान सरकार द्वारा शुरू की गई 'पंच गौरव' योजना के अंतर्गत जयपुर जिले के लिए 'एक जिला-एक खेल' (Kabaddi) और 'एक जिला-एक पर्यटक स्थल' (Amber Fort) को शामिल किया गया है। अतः विकल्प b और c सही हैं।

  43. Q43

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे : सूची I a. हमीदा बानो b. अद्विक शर्मा c. अवनि लेखरा d. गवरी देवी सूची II I. गायक II. निशानेबाजी III. शतरंज IV. एथलेटिक्स नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Match List I with List II : List I a. Hameeda Bano b. Advik Sharma c. Avani Lakhara d. Gavari Devi List II I. Singer II. Shooting III. Chess IV. Athletics Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-II, c-III, d-IV
    • Ba-II, b-I, c-IV, d-III
    • Ca-IV b-III, c-II, d-I
    • Da-III, b-IV, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    हमीदा बानो एथलेटिक्स से जुड़ी हैं, अद्विक शर्मा शतरंज से, अवनी लेखरा निशानेबाजी (Shooting) से और गवरी देवी प्रसिद्ध मांड गायकी (गायक) से संबंधित हैं। सही सुमेलित विकल्प a-IV, b-III, c-II, d-I है।

  44. Q44

    निम्नलिखित महीनों को हिन्दू कैलेंडर के अनुसार शुरुआत से अंत तक व्यवस्थित करें: a. वैशाख b. आषाढ़ c. चैत्र d. ज्येष्ठ नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Arrange the following months as per Hindu calendar from beginning to end: a. Vaisakha b. Ashadha c. Chaitra d. Jyestha Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, b, c, d
    • Bd, b, c, a
    • Cc, a, d, b
    • Dc, b, a, d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    हिन्दू पंचांग (कैलेंडर) के अनुसार वर्ष की शुरुआत चैत्र महीने से होती है, जिसके बाद वैशाख, ज्येष्ठ और आषाढ़ आते हैं। इसलिए सही क्रम चैत्र (c), वैशाख (a), ज्येष्ठ (d), आषाढ़ (b) यानी c, a, d, b है।

  45. Q45

    क्षेत्रफल के अनुसार राजस्थान का सबसे बड़ा और सबसे छोटा जिला है: (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) (A) जैसलमेर और धौलपुर (B) बीकानेर और बांरा (C) जोधपुर और डूंगरपुर (D) नागौर और करौली In terms of area, the biggest and smallest districts of Rajasthan are: (Choose the most appropriate option from below) (A) Jaisalmer and Dholpur (B) Bikaner and Baran (C) Jodhpur and Dungarpur (D) Nagaur and Karauli

    • Aजैसलमेर और धौलपुर / Jaisalmer and Dholpur
    • Bबीकानेर और बांरा / Bikaner and Baran
    • Cजोधपुर और डूंगरपुर / Jodhpur and Dungarpur
    • Dनागौर और करौली / Nagaur and Karauli
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    क्षेत्रफल की दृष्टि से राजस्थान का सबसे बड़ा जिला जैसलमेर (लगभग 38,401 वर्ग किमी) है और सबसे छोटा जिला धौलपुर (लगभग 3,034 वर्ग किमी) है।

  46. Q46

    किस पेड़ को राजस्थान का "कल्प वृक्ष" कहा जाता है? (A) खेर (B) पलाश (C) खेजड़ी (D) धोकड़ा Which tree is called as the "Kalp-Vriksha" of Rajasthan? (A) Khair (B) Palash (C) Khejari (D) Dhokra

    • Aखेर / Khair
    • Bपलाश / Palash
    • Cखेजड़ी / Khejari
    • Dधोकड़ा / Dhokra
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    खेजड़ी (Prosopis cineraria) को राजस्थान का "कल्प वृक्ष" कहा जाता है क्योंकि यह मरुस्थलीय क्षेत्रों में जीवनयापन के लिए अत्यंत उपयोगी और महत्वपूर्ण पेड़ है। / Khejari is known as the "Kalp-Vriksha" of Rajasthan because it is extremely useful and vital for survival in arid desert regions.

  47. Q47

    भारत की सबसे बड़ी लवणीय झील है- (A) दीडवाना झील (B) सांभर झील (C) नक्की झील (D) फलोदी झील The biggest saline water lake of India is: (A) Didwana Lake (B) Sambhar Lake (C) Nakki Lake (D) Phalodi Lake

    • Aदीडवाना झील / Didwana Lake
    • Bसांभर झील / Sambhar Lake
    • Cनक्की झील / Nakki Lake
    • Dफलोदी झील / Phalodi Lake
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    सांभर झील भारत की सबसे बड़ी अंतःस्थलीय लवणीय (खारे पानी की) झील है, जो राजस्थान में स्थित है। / Sambhar Lake is the largest inland saline water lake in India, located in the state of Rajasthan.

  48. Q48

    राजस्थान देश में किस फसल का सबसे बड़ा उत्पादक है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) (A) गेहूँ (B) चावल (C) बाजरा (D) अलसी Rajasthan is the highest producer of which crop in the country? (Choose the most appropriate option from below) (A) Wheat (B) Rice (C) Bajra (D) Linseed

    • Aगेहूँ / Wheat
    • Bचावल / Rice
    • Cबाजरा / Bajra
    • Dअलसी / Linseed
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    राजस्थान देश में बाजरे का सबसे बड़ा उत्पादक राज्य है, क्योंकि यहाँ की जलवायु और मिट्टी बाजरे की खेती के लिए सर्वाधिक उपयुक्त हैं। / Rajasthan is the highest producer of pearl millet (Bajra) in the country due to its favorable climate and soil conditions.

  49. Q49

    गंगा नहर में जल का स्रोत है- (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) (A) व्यास नदी (B) चंबल नदी (C) गंगा नदी (D) सतलज नदी The source of the water to Gang Canal is: (Choose the most appropriate option from below) (A) Beas River (B) Chambal River (C) Ganga River (D) Satluj River

    • Aव्यास नदी / Beas River
    • Bचंबल नदी / Chambal River
    • Cगंगा नदी / Ganga River
    • Dसतलज नदी / Satluj River
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    गंगा नहर को सतलज नदी से फिरोजपुर (पंजाब) के पास से निकाला गया है, जो इस नहर के लिए जल का मुख्य स्रोत है। / The Gang Canal receives its water supply from the Satluj River originating near Ferozepur in Punjab.

  50. Q50

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में हैं- अभिकथन A: कत्था परंपरागत विधियों द्वारा निर्मित किया जाता है। कारण R: कत्था लुगदी और कागज़ की छपाई और रंगाई में प्रयुक्त होता है। उपरोक्त कथनों के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Kattha is manufactured by the traditional methods. Reason R: Kattha is used in printing and colouring pulp and paper. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / (A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / (B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A सही है लेकिन R सही नहीं है। / (C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A सही नहीं है लेकिन R सही है। / (D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    कत्था परंपरागत विधियों द्वारा खैर के पेड़ की लकड़ी से बनाया जाता है और इसका उपयोग पान, रंगाई तथा अन्य उद्योगों में होता है, जिससे दोनों कथन सही हैं परन्तु कारण अभिकथन की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct statements regarding Kattha, but R does not explain why A is done via traditional methods.

  51. Q51

    राजस्थान के निम्नलिखित जिलों को पश्चिम से पूर्व के क्रम में व्यवस्थित करें : a. पाली b. बाड़मेर c. टोंक d. अजमेर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the following districts of Rajasthan from West to East: a. Pali b. Barmer c. Tonk d. Ajmer Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) c, d, a, b
    • B(B) b, a, d, c
    • C(C) d, c, b, a
    • D(D) a, b, c, d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why B

    राजस्थान के इन जिलों को पश्चिम से पूर्व व्यवस्थित करने पर सबसे पश्चिम में बाड़मेर (b), फिर पाली (a), अजमेर (d) और सबसे पूर्व में टोंक (c) स्थित है। अतः सही क्रम b, a, d, c (विकल्प B) है।

  52. Q52

    राजस्थान के जिलों को प्रति वर्ग किमी उच्चतम से न्यूनतम जनसंख्या घनत्व के अनुसार व्यवस्थित करें (2011 जनगणना के अनुसार) : a. भरतपुर b. बांसवाड़ा c. बीकानेर d. बाड़मेर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the districts of Rajasthan from highest to lowest density of population per sq. km (as per 2011 census): a. Bharatpur b. Banswara c. Bikaner d. Barmer Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) d, c, a, b
    • C(C) b, a, c, d
    • D(D) a, b, d, c
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why D

    2011 की जनगणना के अनुसार राजस्थान के इन जिलों का जनसंख्या घनत्व प्रति वर्ग किमी उच्चतम से न्यूनतम क्रम में इस प्रकार है: भरतपुर (503), बांसवाड़ा (268), बाड़मेर (92), तथा बीकानेर (78)। अतः सही क्रम a, b, d, c (विकल्प D) है।

  53. Q53

    राजस्थान के कृषि फसली उत्पादन को भारत में उसके स्थान (रैंकिंग) के अनुसार घटते क्रम में व्यवस्थित करें: a. सोयाबीन b. जीरा c. हीना (मेहंदी) d. मक्का नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the agriculture production of Rajasthan according to its rank in India in descending order: a. Soyabean b. Cumin c. Heena d. Maize Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) b, a, d, c
    • C(C) c, b, a, d
    • D(D) d, c, b, a
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    राजस्थान में कृषि फसलों एवं उत्पादों की भारत में रैंकिंग के अनुसार घटता क्रम देखें तो हीना/मेहंदी (c) एवं जीरा (b) में राज्य का प्रथम स्थान है, सोयाबीन (a) तथा मक्का (d) इसके बाद आते हैं। अतः सही विकल्प C (c, b, a, d) है।

  54. Q54

    राजस्थान में सौर ऊर्जा संयंत्रों को न्यूनतम से उच्चतम स्थापित क्षमता के अनुसार व्यवस्थित करें: - a. मोकाला सौर ऊर्जा परियोजना (जैसलमेर) b. खींवसर सौर ऊर्जा संयंत्र (नागौर) c. गौरीर सौर फोटोवोल्टाइक (झुंझुनू) d. भड़ला सोलर पार्क (जोधपुर) नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Arrange the solar power plants in Rajasthan from lowest to highest installed capacity: - a. Mokala Solar Energy Project (Jaisalmer) b. Khivsar Solar Energy Plant (Nagaur) c. Gorir Solar Photovoltaic (Jhunjhunu) d. Bhadla Solar Park (Jodhpur) Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) a, c, b, d
    • C(C) b, c, a, d
    • D(D) c, b, a, d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why D

    राजस्थान में इन सौर ऊर्जा संयंत्रों की स्थापित क्षमता का न्यूनतम से उच्चतम क्रम देखने पर गौरीर सौर फोटोवोल्टाइक (झुंझुनू) सबसे कम, फिर खींवसर (नागौर), मोकाला (जैसलमेर), और सबसे उच्चतम क्षमता भड़ला सोलर पार्क (जोधपुर) की है। अतः सही क्रम c, b, a, d (विकल्प D) है।

  55. Q55

    राजस्थान में लॉन्च की गई गेहूँ की संवर्धित किस्में हैं: a. कल्याण सोना b. माही धवल c. गंगा सुनहरी d. कोहीनूर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / The improved varieties of wheat introduced in Rajasthan are: a. Kalyan Sona b. Mahi Dhaval c. Ganga Sunhari d. Kohinoor Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, c, d
    • B(B) b, c, d
    • C(C) a और b / (C) a and b
    • D(D) c और d / (D) c and d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    कल्याण सोना और माही धवल राजस्थान में गेहूं की प्रमुख संवर्धित (improved) किस्में हैं। अतः सही विकल्प a और b (C) है।

  56. Q56

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे: List I | List II a. अज्रक प्रिंट | I. बस्सी b. पिछवाइयां | II. बाड़मेर c. काले काष्ठ खिलौने | III. गलियाकोट d. प्रस्तर खिलौने | IV. नाथद्वारा नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II : List I | List II a. Ajrak Print | I. Bassi b. Pichhwaiyan | II. Barmer c. Black Wood Toys | III. Galiyakot d. Stone Toys | IV. Nathdwara Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-III, b-II, c-IV, d-I
    • Ba-II, b-IV, c-I, d-III
    • Ca-I, b-III, c-IV, d-II
    • Da-IV, b-I, c-II, d-III
    • EE) Question not attempted / अनुत्तरित प्रश्न
    Why B

    अज्रक प्रिंट बाड़मेर से, पिछवाइयां नाथद्वारा से, काले काष्ठ खिलौने बस्सी से तथा प्रस्तर खिलौने गलियाकोट से संबंधित हैं। इसलिए सही मिलान a-II, b-IV, c-I, d-III है।

  57. Q57

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे: List I | List II a. जूनागढ़ दुर्ग | I. जयपुर b. मेहरानगढ़ दुर्ग | II. राजसमंद c. आमेर दुर्ग | III. बीकानेर d. कुंभलगढ़ दुर्ग | IV. जोधपुर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II : List I | List II a. Junagarh Fort | I. Jaipur b. Mehrangarh Fort | II. Rajsamand c. Amber Fort | III. Bikaner d. Kumbhalgarh Fort | IV. Jodhpur Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-III, c-IV, d-II
    • Ba-III, b-IV, c-I, d-II
    • Ca-IV, b-III, c-II, d-I
    • Da-II, b-I, c-III, d-IV
    • EE) Question not attempted / अनुत्तरित प्रश्न
    Why B

    जूनागढ़ दुर्ग बीकानेर में, मेहरानगढ़ दुर्ग जोधपुर में, आमेर दुर्ग जयपुर में और कुंभलगढ़ दुर्ग राजसमंद में स्थित है। इसके अनुसार सही मिलान a-III, b-IV, c-I, d-II है।

  58. Q58

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे : List I | List II a. क्वार्ट्ज | I. उच्च तापसह ईंटें b. वर्मिक्यूलाइट | II. ऑप्टिकल उपकरण c. वोलैस्टोनाइट | III. विद्युत कुचालक d. मैग्नेसाइट | IV. पेंट में पूरक/फिलर नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II : List I | List II a. Quartz | I. Refractory bricks b. Vermiculite | II. Optical instruments c. Wollastonite | III. Non-conductor of electricity d. Magnesite | IV. Filler in Paint Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-II, b-III, c-IV, d-I
    • Ba-II, b-I, c-IV, d-III
    • Ca-III, b-IV, c-I, d-II
    • Da-I, b-IV, c-III, d-II
    • EE) Question not attempted / अनुत्तरित प्रश्न
    Why A

    क्वार्ट्ज का उपयोग विद्युत कुचालक के रूप में, वर्मिक्यूलाइट का उच्च तापसह ईंटों में, वोलैस्टोनाइट का पेंट में पूरक के रूप में तथा मैग्नेसाइट का उपयोग ऑप्टिकल उपकरणों आदि में होता है जिसके तहत सही सुमेल a-II, b-III, c-IV, d-I है।

  59. Q59

    राजस्थान के निम्नलिखित शासकों को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें : a. राणा सांगा b. महाराणा कुंभा c. रावल रतन सिंह d. बप्पा रावल नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Chronologically arrange the following Kings of Rajasthan : a. Rana Sanga b. Maharana Kumbha c. Rawal Ratan Singh d. Bappa Rawal Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) d, b, c, a
    • C(C) d, c, b, a
    • D(D) b, c, d, a
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / (E) Question not attempted
    Why C

    इन शासकों का सही कालक्रम इस प्रकार है: सबसे पहले बप्पा रावल (आठवीं शताब्दी), फिर रावल रतन सिंह (चौदहवीं शताब्दी के प्रारंभ में), इसके बाद महाराणा कुंभा (पंद्रहवीं शताब्दी), और अंत में राणा सांगा (सोलहवीं शताब्दी)। अतः सही क्रम d, c, b, a है।

  60. Q60

    गुहिल वंश के संबंध में, निम्नलिखित कथनों पर विचार करें: a. गुहिल वंश ने मेवाड़ में शासन किया। b. अबुल फजल इन्हें ईरान के शासक नौशेंखां से संबंधित करता है। c. कर्नल टॉड इन्हें ब्राह्मण होने का मत प्रतिपादित करते हैं। d. इस वंश का नामकरण इसी वंश के प्रतापी शासक 'गुहिल' के नाम से हुआ। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- Consider the following statements about Guhil dynasty: a. The Guhilas ruled Mewar. b. Abul Fazal relates them to a Naushekhan, a ruler of Iran. c. Colonel Tod refers to them as Brahmanas. d. This dynasty was named after its founder Guhil. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b और c / (A) a, b and c
    • B(B) b, c और d / (B) b, c and d
    • C(C) a, b और d / (C) a, b and d
    • D(D) b और d / (D) b and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    गुहिल वंश ने मेवाड़ पर शासन किया, इस वंश का नामकरण 'गुहिल' के नाम पर हुआ, और अबुल फजल इन्हें ईरान के नौशेंखां से संबंधित करता है। हालांकि, कर्नल टॉड ने इन्हें सूर्यवंशी या अन्य मत से जोड़ा है (ब्राह्मण होने का मत भंडारकर द्वारा प्रतिपादित किया गया था), इसलिए कथन a, b और सही हैं।

  61. Q61

    निम्नलिखित कथनों पर विचार करें: a. राजस्थान में 1857 की क्रांति नसीराबाद से शुरू हुई। b. राजस्थान में क्रांति 28 मई 1857 को शुरू हुई थी। c. टोंक का नवाव वजीर-उद्-दौला ब्रिटिश समर्थक था। d. धौलपुर के महाराजा भगवंत सिंह ब्रिटिश का समर्थन कर रहे थे। e. बीकानेर द्वारा 1857 की क्रांति में कोई भागीदारी नहीं की गई थी। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- Consider the following statements: a. The Revolt of 1857 in Rajasthan started from Nasirabad. b. The revolt was started on 28 May 1857 in Rajasthan. c. The Nawab of Tonk Wazir-ud-Daula was a British supporter. d. Bhagwant Singh Maharaja of Dholpur was favoring British. e. There was no participation by Bikaner in the revolt of 1857. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d और e / (A) a, b, c, d and e
    • B(B) a, b, c और d / (B) a, b, c and d
    • C(C) a, b और c / (C) a, b and c
    • D(D) c और d / (D) c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    राजस्थान में 1857 की क्रांति की शुरुआत 28 मई 1857 को नसीराबाद से हुई थी, टोंक के नवाब वजीर-उद्-दौला और धौलपुर के राजा भगवंत सिंह अंग्रेजों के समर्थक थे, तथा बीकानेर ने अपनी सेना राज्य से बाहर भेजकर अंग्रेजों की सहायता की थी लेकिन आंतरिक क्रांति में प्रत्यक्ष भागीदारी नहीं की थी। अतः सभी कथन (a से e) सही हैं।

  62. Q62

    जूनागढ़ दुर्ग के बारे में निम्नलिखित कथनों पर विचार करें: a. जूनागढ़ दुर्ग बीकानेर में है। b. यह राठौड़ शासक रायसिंह द्वारा निर्मित किया गया था। c. जूनागढ़ दुर्ग के महल मुग़ल स्थापत्य कला से प्रभावित हैं। d. "गंगा निवास" नामक एक कक्ष है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Consider the following statements about Junagarh fort: a. Junagarh fort is in Bikaner. b. It was built by Rathor ruler Raysingh. c. Palaces of Junagarh fort are influenced by Mughal architecture. d. There is a Hall named "Ganga Niwas". Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a और c / (A) a and c
    • B(B) c और d / (B) c and d
    • C(C) a, b और c / (C) a, b and c
    • D(D) a, b, c और d / (D) a, b, c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    जूनागढ़ दुर्ग बीकानेर में स्थित है जिसका निर्माण रायसिंह द्वारा करवाया गया था, इसके महलों की वास्तुकला पर मुगल प्रभाव स्पष्ट दिखाई देता है, और दुर्ग के भीतर 'गंगा निवास' नामक प्रसिद्ध कक्ष भी मौजूद है। अतः सभी कथन a, b, c और d सही हैं।

  63. Q63

    निम्नलिखित कथनों पर विचार करें: a. लखी मेला भर्तृहरि नामक स्थान पर आयोजित होता है। b. यह अजमेर से 40 किमी. दूर है। c. भर्तृहरि राजा थे और पिंगला रानी उनकी पत्नी थी। d. उन्होंने अपना राजपाट त्याग कर संन्यास ले लिया। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें:- Consider the following statements: a. Lakhi fair is held at a place called Bhartrahari. b. It is 40 km away from Ajmer. c. Bhartrahari was a King and his wife was Rani Pingla. d. He renounced his kingship and took renunciation. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c और d / (A) a, b, c and d
    • B(B) a, c और d / (B) a, c and d
    • C(C) a, b और c / (C) a, b and c
    • D(D) a और b / (D) a and b
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    लखी मेला भर्तृहरि अलवर जिले (अजमेर के पास) में भरता है और राजा भर्तृहरि तथा रानी पिंगला से जुड़ी यह लोकगाथा व इतिहास राजस्थान में अत्यंत प्रसिद्ध है, अतः सभी कथन सही हैं।

  64. Q64

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: प्रसिद्ध सास -बहु मंदिर नागदा में स्थित है। कारण R: यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: The famous Sas-Bahu temple is situated at Nagda. Reason R: This temple is dedicated to Lord Shiva. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • Bदोनों A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    प्रसिद्ध सास-बहु मंदिर राजस्थान के नागदा (उदयपुर) में स्थित है, इसलिए अभिकथन A सही है। हालांकि, यह मंदिर मुख्य रूप से भगवान विष्णु को समर्पित (सहस्रबाहु मंदिर) है, न कि भगवान शिव को, इसलिए कारण R सही नहीं है।

  65. Q65

    निम्नलिखित प्राजामंडलों को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें : a. जयपुर में प्रजामंडल की स्थापना b. मारवाड़ में प्रजामंडल की स्थापना c. बीकानेर में प्रजामंडल की स्थापना d. कोटा में प्रजामंडल की स्थापना नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : / Arrange the following Prajamandals chronologically: a. Foundation of Praja Mandal in Jaipur. b. Foundation of Praja Mandal in Marwar. c. Foundation of Praja Mandal in Bikaner. d. Foundation of Praja Mandal in Kota. Choose the most appropriate answer from the options given below: -

    • A(A) b, c, d, a
    • B(B) c, d, b, a
    • C(C) d, b, a, c
    • D(D) a, b, c, d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    मारवाड़ प्रजामंडल (1934), बीकानेर प्रजामंडल (1936), कोटा प्रजामंडल (1939), और जयपुर प्रजामंडल (पुनर्गठन 1938) के क्रम के अनुसार सही कालक्रम b, c, d, a है।

  66. Q66

    निम्नलिखित को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें : a. राजस्थान संघ b. संयुक्त राजस्थान c. संयुक्त राजस्थान संघ d. संयुक्त वृहत्तर राजस्थान नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : / Arrange the following chronologically: a. Rajasthan Union b. United states of Rajasthan c. United Rajasthan Union d. United states of Greater Rajasthan Choose the most appropriate answer from the options given below: -

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) a, b, d, c
    • C(C) a, c, b, d
    • D(D) a, c, d, b
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    राजस्थान एकीकरण के चरणों में सर्वप्रथम राजस्थान संघ (द्वितीय चरण), फिर संयुक्त राजस्थान (तृतीय चरण), उसके बाद संयुक्त वृहत्तर राजस्थान या इसी तरह के अन्य चरण आते हैं, जिससे सही क्रम a, c, b, d बनता है।

  67. Q67

    राजस्थान के निम्नलिखित कृषक आंदोलनों को कालक्रमानुसार व्यवस्थित करें: a. बिजोलिया किसान आंदोलन b. भरतपुर किसान आंदोलन c. बूंदी किसान आंदोलन d. बीकानेर किसान आंदोलन नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : / Arrange the following peasant movements of Rajasthan chronologically: a. Bijolia Peasant movement b. Bharatpur Peasant movement c. Peasant movement in Bundi d. Peasant movement in Bikaner Choose the most appropriate answer from the options given below: -

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) a, c, b, d
    • C(C) a, d, b, c
    • D(D) a, d, c, b
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    किसान आंदोलनों का कालक्रम इस प्रकार है: बिजोलिया (1897), बूंदी (ब्रह्मवर्द्धन/बूंड़ी किसान आंदोलन 1926), भरतपुर (1931), और बीकानेर (दुधवा खारा/कांगड़ आदि 1940 के दशक), अतः सही क्रम a, c, b, d है।

  68. Q68

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: वात, किसी कहानी को कहने और सुनने के समान विधा है तथा तीन रूपों में उपलब्ध है - गद्य, पद्य और गद्य-पद्य। कारण R: "अचलदास खींची री वचनिका" और "खिडिया जगगा री कही" बात की कुछ महत्वपूर्ण कृतियाँ हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Vaat is a genre just like telling and listening a story and are available in three forms - Prose, Poetry and Prose-Poetry. Reason R: "Achaldas Khinchi ri Vachnika" and "Khidya Jagga ri Kahi" are some important works of Vaat. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • Bदोनों A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    वात (Baat) गद्य, पद्य और गद्य-पद्य तीनों रूपों में उपलब्ध कहानी विधा है, अतः A सही है। किंतु 'अचलदास खींची री वचनिका' एक वचनिका (प्रबंध काव्य रूप) है, न कि 'बात' शैली की प्राथमिक रचना, अतः R गलत है।

  69. Q69

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: जब लौकिक (धर्मनिरपेक्ष) संस्कृत कठोर और शब्दांबरपूर्ण बन गई तो प्राकृत ने इसका स्थान लिया। कारण R: जब प्राकृत दुरूह बन गई, तब अपभ्रंश विभिन्न क्षेत्रों में अलग-अलग रूपों में विकसित हुई। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: When laukik (secular) sanskrit became rigid and jargoned, it was replaced by Prakrit. Reason R: When Prakrit grew abstruse, Apabhramsa evolved in different forms in different areas. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • Bदोनों A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    लौकिक संस्कृत के जटिल होने पर प्राकृत का उदय हुआ और प्राकृत के दुरूह होने पर अपभ्रंश का विकास हुआ; दोनों कथन ऐतिहासिक भाषा विज्ञान के अनुसार सत्य हैं लेकिन R, A की सीधी व्याख्या नहीं है।

  70. Q70

    राजस्थान की बोलियों के निम्नलिखित क्षेत्रों को उत्तर से दक्षिण के अनुसार व्यवस्थित करें : a. ढूँढ़ाड़ी b. शेखावाटी c. वागड़ी d. हाड़ौती नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें : / Arrange the following regions of Rajasthani dialects from North to South: a. Dhundari b. Shekhawati c. Wagdi d. Hadoti Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, b, c, d
    • B(B) b, a, d, c
    • C(C) d, c, a, b
    • D(D) c, d, b, a
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    उत्तर से दक्षिण भौगोलिक स्थिति के अनुसार शेखावाटी सबसे उत्तर में, उसके दक्षिण में ढूँढ़ाड़ी, फिर हाड़ौती (दक्षिण-पूर्व), और सबसे दक्षिण में वागड़ी (डूंगरपुर-बांसवाड़ा) आती है, अतः सही क्रम b, a, d, c है।

  71. Q71

    RAC राजस्थान पुलिस की विशिष्ट विंग है, RAC का पूर्ण रूप क्या है? / RAC is a specialized wing of Rajasthan police, what is the full form of RAC?

    • Aराजस्थान आर्डे कांस्टेबुलाई / Rajasthan Armed Constabulary
    • Bराजस्थान आर्डे कन्टीजेन्ट / Rajasthan Armed Contigent
    • Cराजस्थान आर्मर कोर / Rajasthan Armour Corps
    • Dराजस्थान आर्डे कोर / Rajasthan Armed Corps
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    राजस्थान पुलिस की विशिष्ट विंग RAC का पूर्ण रूप 'राजस्थान आर्डे कांस्टेबुलाई' (Rajasthan Armed Constabulary) है। यह राजस्थान की एक सशस्त्र पुलिस बटालियन है।

  72. Q72

    राजस्थान का राज्य पक्षी कौनसा है ? / Which is the state bird of Rajasthan?

    • Aट्रैगोपेन कबूतर / Tragopan Pheasant
    • Bगोडावण / Godavan
    • Cगौरैया / Gaurayya
    • Dमेगापोड पक्षी / Megapod bird
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    गोडावण (Great Indian Bustard) को राजस्थान का राज्य पक्षी घोषित किया गया है। यह राजस्थान का एक अत्यंत दुर्लभ और संकटग्रस्त पक्षी है।

  73. Q73

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: चित्तौड़ दुर्ग को "सैन्य दुर्ग" की श्रेणी में रखा जा सकता है। कारण R: यह दिल्ली से गुरुग्राम और तुगलकाबाद के मार्ग में स्थित है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Chittor fort can be placed in the category of 'military fort'. Reason R: It is located on the route from Delhi to Gurugram and Tughlakabad. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BA और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    चित्तौड़ दुर्ग को उसकी सामरिक स्थिति और सैन्य महत्व के कारण 'सैन्य दुर्ग' की श्रेणी में रखा जा सकता है, अतः अभिकथन A सही है। हालांकि, कारण R तथ्यात्मक रूप से गलत है क्योंकि यह दिल्ली से गुरुग्राम और तुगलकाबाद के मार्ग में स्थित नहीं है।

  74. Q74

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: अकबर ने अजमेर शहर के मध्य में एक दुर्ग बनवाया, जिसे 'अकबर का दौलतखाना' भी कहते हैं। कारण R: यह राजस्थान में एकमात्र दुर्ग है, जो मुस्लिम दुर्ग वास्तुकला प्रणाली के अनुसार निर्मित किया गया था। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Akbar built a fort in the middle of the Ajmer city, also called as 'Akbar ka Daulatkhana'. Reason R: This is the only fort in Rajasthan, which was constructed in accordance with the Muslim fort architectural system. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • Bदोनों A और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    अकबर ने अजमेर में एक दुर्ग बनवाया जिसे 'अकबर का किला' या 'दौलतखाना' कहा जाता है, इसलिए अभिकथन A सही है। हालांकि, यह राजस्थान का एकमात्र मुस्लिम वास्तुकला वाला दुर्ग नहीं है, अतः कारण R गलत है।

  75. Q75

    विघटन वर्तमान सदन की अवधि समाप्त करता है, और आम चुनावों के पश्चात् नवीन सदन गठित होता है। विधेयकों के साथ क्या घटित होता है? a. राजस्थान विधानसभा में लंबित विधेयक व्यपगत नहीं होता है। b. राजस्थान विधानसभा द्वारा पारित और राष्ट्रपति द्वारा पुनर्विचार के लिए लौटाया गया विधेयक व्यपगत होता है। c. राजस्थान विधानसभा द्वारा पारित किन्तु राज्यपाल की अनुमति के लिए लंबित विधेयक व्यपगत नहीं होता है। d. राजस्थान विधानसभा द्वारा पारित किन्तु राष्ट्रपति द्वारा पुनर्विचार के लिए लौटाया गया विधेयक व्यपगत नहीं होता है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Dissolution ends the life of existing House and new House is constituted post general elections. What happens to bills? a. Bill pending in Rajasthan Vidhan Sabha does not lapse. b. Bill passed by Rajasthan Vidhan Sabha but returned by the President for reconsideration lapses. c. Bill passed by Rajasthan Vidhan Sabha but pending assent of Governor does not lapse. d. Bill passed by Rajasthan Vidhan Sabha but returned by the President for reconsideration does not lapse. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa और d / a and d
    • Bb और c / b and c
    • Ca और b / a and b
    • Dc और d / c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    भारतीय संविधान के अनुच्छेद 196 के अनुसार, विधानसभा के विघटन पर विधानसभा में लंबित विधेयक व्यपगत (lapse) हो जाते हैं, लेकिन राज्यपाल की अनुमति के लिए लंबित विधेयक या राष्ट्रपति द्वारा पुनर्विचार के लिए लौटाए गए विधेयक व्यपगत नहीं होते हैं। इस प्रकार कथन c और d सही हैं।

  76. Q76

    कौन-से कथन 'चंबल परियोजना' से संबंधित हैं? a. यह मध्य प्रदेश और राजस्थान राज्य की भागीदारी वाली बहुउद्देश्य अंतरराज्यीय परियोजना है। b. परियोजना का मुख्य उद्देश्य जल-विद्युत का सृजन और सिंचाई है। c. इस परियोजना के अंतर्गत मेजा बांध और पांचना बांध निर्मित किए गए थे। d. केन्द्रीय जल विद्युत बोर्ड द्वारा अनुमोदित की गई थी। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which statements belong to 'Chambal Project'? a. It is a multipurpose interstate project involving Madhya Pradesh and Rajasthan State. b. The main object of the project is generation of hydro-electricity and irrigation. c. Meja Dam and Panchana Dam were constructed under this project. d. This project was approved by Central Water Power Board. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, b और c / a, b and c
    • Bb, c और d / b, c and d
    • Ca, b और d / a, b and d
    • Da, c और d / a, c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    चंबल परियोजना मध्य प्रदेश और राजस्थान की संयुक्त अंतरराज्यीय परियोजना है जिसका मुख्य उद्देश्य जल-विद्युत सृजन और सिंचाई है, तथा इसे केन्द्रीय जल विद्युत बोर्ड द्वारा अनुमोदित किया गया था। कथन 'c' गलत है क्योंकि मेजा बांध और पांचना बांध चंबल परियोजना का हिस्सा नहीं हैं।

  77. Q77

    कौन-से राज्य 'अरावली हरित दीवार/भित्ति परियोजना' का भाग हैं? a. गुजरात b. पंजाब c. हरियाणा d. दिल्ली नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which states are the part of 'Aravali Green Wall Project'? a. Gujarat b. Punjab c. Haryana d. Delhi Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, b, c
    • Ba, c, d
    • Cb, c, d
    • Da, b, d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    अरावली हरित दीवार (Aravali Green Wall Project) अरावली पर्वतमाला के चारों ओर के क्षेत्रों को हरा-भरा बनाने और मरुस्थलीकरण रोकने की पहल है, जिसके अंतर्गत गुजरात, हरियाणा और दिल्ली सहित अन्य राज्य/केंद्र शासित प्रदेश शामिल हैं।

  78. Q78

    राजस्थान के कौन-से आर्द्रभूमि स्थल वर्ष 2025 में अंतर्राष्ट्रीय रामसर स्थल सूची में जोड़े गए हैं? a. पुष्कर झील (पुष्कर) b. खींचण (फलोदी) c. मेनार गांव (उदयपुर) d. पचपदरा झील (बाड़मेर) नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Which wetland sites of Rajasthan have been added in the list of International Ramsar Site in the year 2025? a. Pushkar Lake (Pushkar) b. Khichan (Falodi) c. Menar Village (Udaipur) d. Pachpadra Lake (Barmer) Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa और b / a and b
    • Ba और d / a and d
    • Cb और c / b and c
    • Dc और d / c and d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    राजस्थान के खींचण (फलोदी) और मेनार गांव (उदयपुर) को अंतर्राष्ट्रीय रामसर आर्द्रभूमि स्थलों की सूची में शामिल किया गया है। ये स्थल जैव विविधता और प्रवासी पक्षियों के संरक्षण के लिए महत्वपूर्ण हैं।

  79. Q79

    निम्नलिखित में से कौन-सी योजना में सरकारी / सूचीबध्द चिकित्सालयों में जन्मी और कक्षा 12 तक सरकारी विद्यालयों में अध्ययनरत कन्या बालिकाओं को 1,50,000 रुपए प्रदान करने का प्रावधान है? / Which one of the following yojanas provides Rs. 1,50,000 for girl child born in government/ empaneled hospital and must be studying in government schools up to class 12?

    • Aगार्गी पुरस्कार योजना / Gargi Puraskar Yojana
    • Bलाडो प्रोत्साहन योजना / Lado Protsahan Yojana
    • Cइंदिरा प्रियदर्शिनी पुरस्कार योजना / Indira Priyadarshini Purashkar Yojana
    • Dआई एम शक्ति उड़ान योजना / I am Shakti Udaan Yojana
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    लाडो प्रोत्साहन योजना के अंतर्गत सरकारी या सूचीबद्ध अस्पतालों में जन्मी और कक्षा 12 तक सरकारी विद्यालयों में अध्ययनरत बालिकाओं को 1,50,000 रुपये प्रदान करने का प्रावधान किया गया है।

  80. Q80

    ईसीसीई का पूरा नाम है - / The full form of ECCE is -

    • Aएलीमेंट्री एंड कॉम्प्रिहेंसिव केयर एजुकेशन / Elementary and Comprehensive Care Education
    • Bअर्ली चिल्ड्रेन केयर एजुकेशन / Early Children Care Education
    • Cएलीमेंट्री चिल्ड्रेन केयर एजुकेशन / Elementary Children Care Education
    • Dअर्ली चाइल्डहुड केयर एण्ड एजुकेशन / Early Childhood Care and Education
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    शिक्षा के क्षेत्र में ECCE का पूर्ण रूप 'अर्ली चाइल्डहुड केयर एण्ड एजुकेशन' (Early Childhood Care and Education) होता है।

  81. Q81

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: इंस्पायर अवार्ड युवा विद्यार्थियों की विज्ञान में रूचि को बढावा देता है तथा उनकी विज्ञान संबंधित परियोजनाओं का अनुसमर्थन करता है। कारण R: यह योजना विज्ञान निकाय के कक्षा XI और XII के विद्यार्थियों को लक्षित करती है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: INSPIRE Awards promote interest in science among young students and support their science related projects. Reason R: This scheme targets the students of class XI and XII of science stream. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BA और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    इंस्पायर अवार्ड योजना युवा विद्यार्थियों में विज्ञान के प्रति रुचि बढ़ाने और उनकी परियोजनाओं का समर्थन करने के लिए है, जिससे अभिकथन A सही है। लेकिन यह योजना कक्षा 11 और 12 के विद्यार्थियों तक सीमित नहीं बल्कि कक्षा 6 से 10 (या 10 वर्ष से 15 वर्ष आयु वर्ग के) विद्यार्थियों को लक्षित करती है, अतः R गलत है।

  82. Q82

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: भारत में शिक्षा गैर-लाभकारी क्रियाकलाप माना जाता है। कारण R: उच्चतम न्यायालय ने टीएमए पाई फाउंडेशन बनाम कर्नाटक राज्य वाद में विद्यालयों को असीममित लाभ कमाने की अनुमति दी थी। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - / Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Education is being considered a non-profitable activity in India. Reason R: The Supreme Court in TMA Pai Foundation Vs State of Karnataka case allowed schools to make unlimited profit. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aदोनों A और R दोनों सही हैं और R, A की सही व्याख्या है। / Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BA और R दोनों सही हैं लेकिन R, A की सही व्याख्या नहीं है। / Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA सही है लेकिन R सही नहीं है। / A is correct but R is not correct.
    • DA सही नहीं है लेकिन R सही है। / A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    भारत में शिक्षा को पारम्परिक और कानूनी रूप से एक धर्मार्थ और गैर-लाभकारी (non-profitable) क्रियाकलाप माना जाता है। हालांकि, टीएमए पाई फाउंडेशन मामले में उच्चतम न्यायालय ने यह स्पष्ट किया था कि शिक्षण संस्थान उचित और पारदर्शी शुल्क ले सकते हैं, लेकिन वे व्यावसायिकता या 'असीमित लाभ' (profiteering) कमाने के लिए नहीं हैं। इसलिए अभिकथन A सही है लेकिन कारण R गलत है।

  83. Q83

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे: सूची I a. गार्गी पुरस्कार b. अनुप्रती योजना c. बी.ओ.सी.डब्ल्यू. योजना सूची II I. माध्यमिक शिक्षा विभाग II. श्रम विभाग III. सामाजिक न्याय और अधिकारिता नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Match List I with List II : List I a. Gargi Puraskar b. Anuprati Yojana c. BOCW Scheme List II I. Secondary Education Department II. Labour Department III. Social Justice and Empowerment Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa-I, b-II, c-III
    • Ba-I, b-III, c-II
    • Ca-II, b-III, c-I
    • Da-III, b-I, c-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    गार्गी पुरस्कार माध्यमिक शिक्षा विभाग द्वारा बालिकाओं को प्रोत्साहित करने के लिए दिया जाता है (a-I), अनुप्रती योजना सामाजिक न्याय और अधिकारिता विभाग से संबंधित है (b-III), और बी.ओ.सी.डब्ल्यू. (BOCW) योजना श्रम विभाग के अंतर्गत आती है (c-II)। इसलिए सही मिलान a-I, b-III, c-II है।

  84. Q84

    एनईपी -2020 के उपबंध हैं - a. प्रत्येक विद्यालय स्तर पर 30:1 से कम पीटीआर सुनिश्चित किया जाएगा। b. सामाजिक - आर्थिक रूप से पिछड़े/दुर्बल विद्यार्थियों की बड़ी संख्या वाले क्षेत्रों में 25:1 से कम पीटीआर का लक्ष्य रखा जाएगा। c. पीटीआर का अर्थ है बालक-शिक्षक अनुपात। d. नवीन शिक्षाशास्त्रीय और पाठ्यचर्या संरचना 5+3+4+3 है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Provisions of NEP-2020 are - a. PTR under 30:1 will be ensured at the level of each school. b. Areas having large numbers of socio-economically disadvantaged students will aim for a PTR under 25:1. c. PTR means Pupil-teacher ratio. d. New pedagogical and curricular structure is 5+3+4+3. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(a), (b) और (d) / (a), (b), (d)
    • B(a), (b) और (c) / (a), (b), (c)
    • C(b), (c) और (d) / (b), (c), (d)
    • D(a), (c) और (d) / (a), (c), (d)
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    राष्ट्रीय शिक्षा नीति (NEP) 2020 के अनुसार, प्रत्येक विद्यालय स्तर पर 30:1 से कम पीटीआर (Pupil-Teacher Ratio) सुनिश्चित किया जाएगा और सामाजिक-आर्थिक रूप से पिछड़े क्षेत्रों में 25:1 से कम का लक्ष्य होगा। नवीन संरचना 5+3+3+4 है न कि 5+3+4+3, इसलिए कथन (d) गलत है और (a), (b), (c) सही हैं।

  85. Q85

    आरटीई अधिनियम किस वर्ष लागू हुआ था ? / The RTE Act came into effect in which year?

    • A2010
    • B2011
    • C2009
    • D2012
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    निःशुल्क और अनिवार्य बाल शिक्षा का अधिकार (RTE) अधिनियम, 2009 को भारत संसद द्वारा अगस्त 2009 में पारित किया गया था और यह औपचारिक रूप से 1 अप्रैल 2010 से पूरे देश में लागू हुआ था।

  86. Q86

    राजस्थान निःशुल्क और अनिवार्य बाल शिक्षा अधिकार नियम, 2011 के अनुसार विद्यालय में प्रवेश के लिए आयु के साक्ष्य हैं: a. आंगनबाड़ी रिकॉर्ड b. माता-पिता अथवा अभिभावक द्वारा बालक की आयु की घोषणा c. चिकित्सालय/सहायक परिचारिका और दाई (एएनएम) पंजिका/रिकॉर्ड d. आधार कार्ड नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / According to the Rajasthan Right of Children to Free and Compulsory Education Rules, 2011 proof of age for the purpose of admission in school is: a. Anganwadi Record b. Declaration of the age of the child by the parent or guardian c. Hospital/Auxiliary Nurse and midwife (ANM) register/record d. Aadhar Card Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(a), (b) और (d) / (a), (b), (d)
    • B(a), (b) और (c) / (a), (b), (c)
    • C(b), (c) और (d) / (b), (c), (d)
    • D(a), (c) और (d) / (a), (c), (d)
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    राजस्थान निःशुल्क और अनिवार्य बाल शिक्षा अधिकार नियम, 2011 के तहत विद्यालय में प्रवेश हेतु आयु के साक्ष्य के रूप में आंगनबाड़ी रिकॉर्ड, माता-पिता या अभिभावक द्वारा आयु की घोषणा, तथा अस्पताल/एएनएम (ANM) रजिस्टर को मान्यता दी गई है, जबकि आधार कार्ड इसमें अनिवार्य प्राथमिक साक्ष्य के रूप में शामिल नहीं है।

  87. Q87

    निम्नलिखित में से आरटीई अधिनियम 2009 के उपबंध कौन-से हैं? a. यह छह वर्ष से चौदह वर्ष के प्रत्येक बालक को निःशुल्क और अनिवार्य शिक्षा का अधिकार प्रदान करता है। b. आरटीई अधिनियम की धारा-5 में स्थानांतरण चाहने के अधिकार का उपबंध है। c. गैर-सरकारी गैर-अनुदानित संस्थानों को ईडब्ल्यूएस से संबंधित न्यूनतम 25% बालकों को अनिवार्य शिक्षा प्रदान करनी होगी। d. आरटीई अधिनियम प्रत्येक विद्यालय को शारीरिक दण्ड का अधिकार प्रदान करता है। नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Which of the following are the provisions of RTE Act 2009? a. It provides every child of age of six to fourteen years the right to free and compulsory education. b. Section-5 of RTE Act provides the right to seek transfer. c. Private unaided institutions shall provide free and compulsory education to at least 25% children belonging to EWS. d. RTE Act provides a right of corporal punishment to every school. Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, c, d
    • B(B) a, b, c
    • C(C) b, c, d
    • D(D) a, b, d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    आरटीई अधिनियम 2009 छह से चौदह वर्ष के बच्चों को निःशुल्क शिक्षा प्रदान करता है (a), धारा-5 के तहत अन्य विद्यालय में स्थानांतरण का अधिकार है (b), और निजी गैर-अनुदानित विद्यालयों को ईडब्ल्यूएस के लिए 25% सीटें आरक्षित रखनी होती हैं (c)। शारीरिक दंड देना अधिनियम के तहत पूरी तरह प्रतिबंधित है, इसलिए (d) गलत है।

  88. Q88

    राजस्थान राज्य बजट 2025-26 के अंतर्गत किस क्षेत्र को "तेंदुआ संरक्षण रिजर्व" के रूप में प्रस्तावित किया गया है ? / Which area has been proposed under Rajasthan State Budget 2025-26, as 'Leopard Conservation Reserve'?

    • Aअमरख महादेव (उदयपुर) / Amrakh Mahadev (Udaipur)
    • Bधावा (डोली) वन्यजीव अभयारण्य (जोधपुर) / Dhawa (Doli) Wildlife Sanctuary (Jodhpur)
    • Cअशोक विहार (जयपुर) / Ashok Vihar (Jaipur)
    • Dफुलवारी - की - नाल (पाली) / Phulwari-ki-Nal (Pali)
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    राजस्थान राज्य बजट के प्रावधानों के अंतर्गत अमरख महादेव (उदयपुर) क्षेत्र को 'तेंदुआ संरक्षण रिजर्व' (Leopard Conservation Reserve) के रूप में प्रस्तावित किया गया है।

  89. Q89

    "बैलों से खेती" योजना के अंतर्गत पात्र अर्हक किसानों को वार्षिक रूप से कितनी राशि प्रदान की जाएगी ? / What amount will be given to entitled farmers under the scheme 'Bailo se Kheti' (farming with oxen) annually?

    • A₹ 13,000
    • B₹ 30,000
    • C₹ 35,000
    • D₹ 41,000
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    पारंपरिक खेती को बढ़ावा देने और बैलों के उपयोग को प्रोत्साहित करने के लिए 'बैलों से खेती' योजना के तहत पात्र किसानों को वार्षिक रूप से ₹30,000 की वित्तीय सहायता प्रदान किए जाने का प्रावधान है।

  90. Q90

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में; अभिकथन A: भारत का प्रथम आरडीएसओ (शोध, अभिकल्पना और मानक संगठन) समर्पित परीक्षण ट्रैक बांसवाड़ा में स्थापित किया जा रहा है। कारण R: यह ट्रैक उच्च गति रोलिंग स्टॉक के सदन परीक्षण के लिए है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए: Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R. Assertion A: India's first RDSO (Research, Design and Standard Organization) Dedicated Test Track is going to be established in Banswara. Reason R: This track is for the extensive testing of High Speed Rolling stock. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    भारत का प्रथम आरडीएसओ समर्पित परीक्षण ट्रैक बांसवाड़ा में नहीं बल्कि राजस्थान के नागौर जिले के कुचामन क्षेत्र (नवां शहर/गुढ़ाताला) में स्थापित किया जा रहा है, हालांकि कारण (R) सही है कि यह ट्रैक उच्च गति रोलिंग स्टॉक के परीक्षण के लिए है। अतः अभिकथन A असत्य है और कारण R सत्य है।

  91. Q91

    गृह + क्वतू इति प्रकृतिप्रत्यययोोगे प्रथमतः रूपाणि क्रमशः व्यवस्थापयत - a. गृहीतवान् b. गृहीतवते c. गृहीतवता d. गृहीतवतः e. गृहीतवन्तम् अधोलिखितविकल्पेषु उचितमं उत्तरं चिनुत-

    • A(A) a, b, c, d, e
    • B(B) a, e, c, b, d
    • C(C) c, d, e, a, b
    • D(D) a, c, d, e, b
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    गृह धातु में क्तुवतु प्रत्यय जोड़ने पर 'गृहीतवान्' (प्रथमा विभक्ति एकवचन), 'गृहीतवन्तम्' (द्वितीया विभक्ति एकवचन), 'गृहीतवता' (तृतीया विभक्ति एकवचन), 'गृहीतवते' (चतुर्थी विभक्ति एकवचन) तथा 'गृहीतवतः' (पंचमी/षष्ठी विभक्ति एकवचन) रूप बनते हैं, जो क्रम a, e, c, b, d के अनुरूप हैं।

  92. Q92

    तत्पुरुषसमासस्य उदाहरणानि विभक्तिक्रमेण लिखत - a. कार्यकुशलः b. धनहीनः c. राजपुरुषः d. स्वर्गपतिः e. शरणागतः अधोलिखितविकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    • A(A) a, b, c, d, e
    • B(B) c, d, e, a, b
    • C(C) b, d, e, a, c
    • D(D) e, b, d, c, a
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    तत्पुरुष समास के उदाहरणों को विभक्तिक्रमेण व्यवस्थित करने पर (b) धनहीनः (तृतीया), (d) स्वर्गपतिः (द्वितीया), (e) शरणागतः (द्वितीया/तृतीया), (a) कार्यकुशलः (सप्तमी), तथा (c) राजपुरुषः (षष्ठी) के अनुसार सही क्रम b, d, e, a, c बनता है।

  93. Q93

    स्वरसन्धेः उदाहरणानि सन्धिक्रमेण लिखत - a. नायकः b. एकैकम् c. महोत्सवः d. विद्यार्थी e. स्वागतम् अधोलिखितविकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    • A(A) a, b, c, d, e
    • B(B) d, c, b, e, a
    • C(C) c, d, b, a, e
    • D(D) a, b, e, c, d
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    स्वरसन्धि के उदाहरणों का सही क्रमानुसार व्यवस्थापन करने पर 'विद्यार्थी' (दीर्घ सन्धि), 'महोत्सवः' (गुण सन्धि), 'एकैकम्' (वृद्धि सन्धि), 'स्वागतम्' (यण् सन्धि), और 'नायकः' (अयादि सन्धि) प्राप्त होते हैं, जो विकल्प (B) d, c, b, e, a से मेल खाते हैं।

  94. Q94

    माहेश्वरसूत्राणि क्रमशः व्यवस्थापयत - a. अ, इ, उ, ण् b. ऋ, लृ, क् c. ए, ओ, च् d. ए, ओ, ङ् e. ह, य, व, र, ट् अधोलिखितविकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    • A(A) a, c, d, e, b
    • B(B) a, b, c, d, e
    • C(C) a, b, d, c, e
    • D(D) b, c, d, e, a
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    माहेश्वरसूत्रों का पारंपरिक क्रम 'अइउण्' (a), 'ऋलृक्' (b), 'एओच्' (c), 'एओङ्' (d), और 'हयवरट्' (e) है, जो विकल्प (B) यानी a, b, c, d, e के अनुसार व्यवस्थित हैं।

  95. Q95

    समयवाचि-अव्ययपदानि सन्ति - a. सम्प्रति b. कदा c. अद्य d. इतस्ततः e. अतीव अधोलिखित विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चयनं कुरुत -

    • A(A) a, c, e केवलम्
    • B(B) c, d, e केवलम्
    • C(C) a, d, e केवलम्
    • D(D) a, b, c केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    दिए गए विकल्पों में 'सम्प्रति' (अब), 'कदा' (कब), और 'अद्य' (आज) समयवाचि अव्यय पद हैं, जबकि 'इतस्ततः' स्थानवाचि तथा 'अतीव' प्रमाण/परिमाणवाचि अव्यय है। अतः a, b, c केवलम् सही विकल्प है।

  96. Q96

    भू-धातोः उपसर्गं संयोज्य पदनिर्माणं भवति - a. प्रभवति b. अनुभवति c. सम्भवति d. भविष्यति e. बभूव अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितोत्तरस्य चयनं कुरुत -

    • A(A) a, b, d केवलम्
    • B(B) b, c, e केवलम्
    • C(C) a, c, d केवलम्
    • D(D) a, b, c केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    भू धातु के साथ उपसर्ग जोड़ने पर 'प्र + भवति' (प्रभवति), 'अनु + भवति' (अनुभवति), और 'सम् + भवति' (सम्भवति) उपसर्गयुक्त पद बनते हैं। भविष्यति (लृट लकार) और बभूव (लिट लकार) बिना उपसर्ग के लकार रूप हैं, अतः a, b, c केवलम् सही है।

  97. Q97

    माहेश्वरसूत्राणि सन्ति -

    • A(A) एकादश
    • B(B) द्वादश
    • C(C) चतुर्दश
    • D(D) त्रयोदश
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    संस्कृत व्याकरण में पाणिनी के अनुसार माहेश्वर सूत्रों की कुल संख्या चौदह (चतुर्दश) होती है। अतः सही विकल्प C है।

  98. Q98

    संस्कृते स्वराः कतिविधाः भवन्ति ?

    • A(A) त्रिविधाः
    • B(B) द्विविधाः
    • C(C) चतुर्विधाः
    • D(D) पञ्चविधाः
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    संस्कृत व्याकरण के अनुसार स्वराः (स्वर) मुख्य रूप से त्रिविधाः (तीन प्रकार के - ह्रस्व, दीर्घ, और प्लुत) होते हैं। According to Sanskrit grammar, vowels are classified into three types: Hrasva (short), Dirgha (long), and Pluta (prolonged).

  99. Q99

    'ह' इत्यस्य उच्चारणस्थानं भवति -

    • A(A) तालु
    • B(B) ओष्ठौ
    • C(C) नासिका
    • D(D) कण्ठः
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    संस्कृत व्याकरण में 'कः कण्ठ्याः' सूत्र के अनुसार 'अकुहविसर्जनानां कण्ठः' से 'ह' वर्ण का उच्चारण स्थान कण्ठः होता है। According to the grammatical rule 'Akuhvisarjaniyanam kanthah', the utterance place of the letter 'h' is the throat (कण्ठः).

  100. Q100

    समुचितं सन्धिपदं चिनुत - चन्द्र + उदय :

    • A(A) चन्द्रोद्यः
    • B(B) चन्द्रोदयः
    • C(C) चन्द्रुदयः
    • D(D) चन्दुदयः
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    चन्द्र + उदयः में 'अ' और 'उ' मिलकर गुण सन्धि के नियम से 'ओ' बनते हैं, जिससे 'चन्द्रोदयः' पद बनता है। By the rule of Guna Sandhi, 'a' and 'u' combine to form 'o', resulting in the correct word 'चन्द्रोदयः'.

  101. Q101

    समुचितविभक्तिपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत - ............. जलं निर्मलं भवति । (नदी)

    • A(A) नदीम्
    • B(B) नद्याम्
    • C(C) नद्याः
    • D(D) नदः
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    'नद्याः जलं निर्मलं भवति' में 'नद्याः' (नदी का) पंचमी/षष्ठी विभक्ति एकवचन का रूप है जो यहाँ 'जलम्' के साथ उचित संबंध दर्शाता है। / 'Nadyah' is the correct genitive singular form meaning 'of the river', which appropriately completes the sentence indicating that the water of the river is pure.

  102. Q102

    दृश् + क्त्वा प्रकृतिप्रत्यययोः संयुक्तम् उचितं पदं लिखत -

    • A(A) दृष्त्वा
    • B(B) दर्शयित्वा
    • C(C) दर्शनीयम्
    • D(D) दर्शीत्वा
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    'दृश्' धातु के साथ 'क्त्वा' प्रत्यय जोड़ने पर 'दृष्त्वा' (देखकर) रूप बनता है। / When the suffix 'ktva' is added to the root 'drish', it correctly forms 'drishtva'.

  103. Q103

    विष्णुः पीताम्बरं धारयति । समस्तपदस्य उचितविग्रहं चिनुत -

    • A(A) पीतम् अम्बर्म्
    • B(B) पीतम् अम्बर्म् यस्य सः
    • C(C) पीतानि अम्बराणि यस्मिन्
    • D(D) पीतः अम्बरः
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    'पीताम्बरम्' शब्द का बहुव्रीहि समास के अंतर्गत उचित विग्रह 'पीतम् अम्बरम् यस्य सः' (अर्थात पीले वस्त्र हैं जिसके, अर्थात् विष्णु) होता है। / The correct vigraha for 'Peetambaram' as a Bahuvrihi compound is 'Peetam ambaram yasya sah'.

  104. Q104

    लिख्-धातोः लृट् लकारस्य प्रथमपुरुषस्य क्रमशः रूपाणि भवन्ति - a. लेखिष्यति b. लेखिष्यामि c. लेखिष्यामः d. लेखिष्यसि e. लेखिष्यावः अधोलिखितविकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    • A(A) a, b, c, e, d
    • B(B) a, b, c, d, e
    • C(C) a, d, b, e, c
    • D(D) a, c, d, e, b
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    लिख् धातोः लृट् लकारे प्रथमपुरुषे (तौ ते) तथा अन्यपुरुषाणां क्रमेण रूपाणि - लेखिष्यति (प्र.पु.एक.), लेखिष्यतः (प्र.पु.द्वि.), लेखिष्यन्ति (प्र.पु.बहु.), मध्यमपुरुषे लेखिष्यसि (म.पु.एक.), उत्तमे लेखिष्यामि आदि भवन्ति। अतः विकल्प C (a, d, b, e, c) समीचीनम् अस्ति।

  105. Q105

    युष्मद्-शब्दस्य रूपाणि विभक्तिक्रमेण भवन्ति - a. त्वाम् b. तुभ्यम् c. यूयम् d. युष्मान् e. युष्माकम् अधोलिखितविकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    • A(A) a, b, c, d, e
    • B(B) b, c, d, e, a
    • C(C) c, d, e, b, a
    • D(D) c, a, d, b, e
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    युष्मद् शब्द के रूप विभक्तिक्रमानुसार प्रथमा से पंचमी आदि में- यूयम् (प्रथमा बहुवचन / c), त्वाम् (द्वितीया एकवचन / a), युष्मान् (द्वितीया बहुवचन / d), तुभ्यम् (चतुर्थी एकवचन / b), युष्माकम् (षष्ठी बहुवचन / e) होते हैं। अतः c, a, d, b, e सही क्रम है जो विकल्प D में है।

  106. Q106

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. मुच्छकटिकम् / I. / भवभूतिः b. महावीरचरितम् / II. / भासः c. दूतघोत्कटचम् / III. / शूद्रकः d. अभिज्ञानशाकुन्तलम् / IV. / कालिदासः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-I, b-II, c-III, d-IV
    • Ba-II, b-III, c-IV, d-I
    • Ca-III, b-I, c-II, d-IV
    • Da-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    मृच्छकटिकम् शूद्रक की रचना है (a-III), महावीरचरितम् भवभूति की है (b-I), दूतघटोत्कचम् भास की है (c-II), और अभिज्ञानशाकुन्तलम कालिदास की रचना है (d-IV)। इस प्रकार सही मिलान a-III, b-I, c-II, d-IV विकल्प C में है।

  107. Q107

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. कीर्तिमान् / I. / कार्यम् b. उत्तमम् / II. / पर्वतः c. उच्चत्तमम् / III. / मञ्जूषा d. लौहभयी / IV. / कालिदासः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-IV, b-I, c-II, d-III
    • Ba-III, b-II, c-I, d-IV
    • Ca-II, b-III, c-IV, d-I
    • Da-I, b-IV, c-III, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    विशेषण-विशेष्य के उचित मेल के अनुसार 'कीर्तिमान्' कालिदास (a-IV), 'उत्तमम्' कार्यम् (b-I), 'उच्चत्तमम्' पर्वतः (c-II), तथा 'लौहभयी' मञ्जूषा (d-III) से मेल खाते हैं। अतः सही विकल्प A (a-IV, b-I, c-II, d-III) है।

  108. Q108

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. रामायणश्रितानाटकम् / I. / स्वप्नवासवदत्तम् b. महाभारतश्रितानाटकम् / II. / चारुदत्तम् c. उदयनकथाश्रितानाटकम् / III. / अभिषेकनाटकम् d. काल्पनिकनाटकम् / IV. / कर्णभारः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-IV, b-III, c-II, d-I
    • Ba-III, b-IV, c-I, d-II
    • Ca-II, b-I, c-III, d-IV
    • Da-I, b-II, c-IV, d-III
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    रामायण पर आधारित नाटक अभिषेकनाटकम् (III) है, महाभारत पर आधारित कर्णभारः (IV) है, उदयन कथा पर आधारित स्वप्नवासवदत्तम् (I) है, और काल्पनिक नाटक चारुदत्तम् (II) है। अतः सही मिलान a-III, b-IV, c-I, d-II है।

  109. Q109

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. अनु + एषणम् / I. / रुत्वविसर्गसन्धिः b. के + अपि / II. / वृद्धिसन्धिः c. तव + एव / III. / यणसन्धिः d. मुनि + अयम् / IV. / पूर्वरूपसन्धिः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-IV, b-III, c-I, d-II
    • Ba-II, b-I, c-III, d-IV
    • Ca-III, b-IV, c-II, d-I
    • Da-I, b-II, c-IV, d-III
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    अनु + एषणम् में यण सन्धि (III), के + अपि में पूर्वरूप सन्धि (IV), तव + एव में वृद्धिसन्धि (II), और मुनि + अयम् में रुत्वविसर्गसन्धि (I) होती है। अतः सही मिलान a-III, b-IV, c-II, d-I है।

  110. Q110

    विना-पदयोोगे विभक्तिः भवति - a. प्रथमा b. द्वितीया c. तृतीया d. चतुर्थी e. पञ्चमी अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितोत्तरस्य चयनं कुरुत -

    • A(A) a, b, c केवलम्
    • B(B) b, c, e केवलम्
    • C(C) c, d, e केवलम्
    • D(D) a, d, e केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृत व्याकरण में 'विना' शब्द के योग में द्वितीया, तृतीया, और पञ्चमी विभक्तियाँ होती हैं (पृथग्विनातिकृञाद्भ्यः उपसङ्ख्यानम्)। अतः विकल्प b, c, e केवलम् सही है।

  111. Q111

    वाल्मीकिना रामायणे रामस्य चरित्रं वर्णितम् - a. सत्यवादी b. परोपकारी c. प्रजापालकः d. स्वार्थी e. अत्यन्तक्रुद्धः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितोत्तरस्य चयनं कुरुत -

    • A(A) a, b, d केवलम्
    • B(B) b, c, d केवलम्
    • C(C) c, d, e केवलम्
    • D(D) a, b, c केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    वाल्मीकि रामायण में भगवान राम को सत्यवादी (a), परोपकारी (b), और प्रजापालक (c) के रूप में वर्णित किया गया है, जबकि स्वार्थी और अत्यन्तक्रुद्ध उनके चरित्र में नहीं आते। अतः सही विकल्प a, b, c केवलम् है।

  112. Q112

    महाभारतस्य प्रसिद्धानि नामानि सन्ति - a. जयः b. भारतम् c. भारतायनम् d. महावेदः e. पञ्चमो वेदः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितोत्तरस्य चयनं कुरुत -

    • A(A) a, b, c केवलम्
    • B(B) a, b, e केवलम्
    • C(C) b, c, d केवलम्
    • D(D) c, d, e केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    महाभारत के प्रसिद्ध ऐतिहासिक नाम 'जयः' (8800 श्लोक), 'भारतम्' (24000 श्लोक), और इसे 'पञ्चमो वेदः' भी कहा जाता है। अतः उचित विकल्प a, b, e केवलम् है।

  113. Q113

    महाकवि कालिदासस्य ग्रन्थाः सन्ति - a. रघुवंशम् b. कुमारसम्भवम् c. मेघदूतम् d. किरातार्जुनीयम् e. वासवदत्ता अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितोत्तरस्य चयनं कुरुत -

    • A(A) b, c, d केवलम्
    • B(B) b, c, e केवलम्
    • C(C) a, b, c केवलम्
    • D(D) a, c, e केवलम्
    • E(E) अनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    महाकवि कालिदासस्य प्रसिद्धग्रन्थाः रघुवंशम् (a), कुमारसम्भवम् (b), मेघदूतम् (c) च सन्ति। 'किरातार्जुनीयम्' भारवेः कृतिः अस्ति तथा 'वासवदत्ता' सुबन्धोः रचना अस्ति, अतः विकल्प C (a, b, c केवलम्) सत्यः अस्ति।

  114. Q114

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. मेषे माघे गतं वयः / I. / कालिदासः b. हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः / II. / माघः c. नैषधं विद्वद्औषधम् / III. / भारविः d. सञ्चारिणी दीपशिखामिव / IV. / श्रीहर्षः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-II, b-I, c-III, d-IV
    • Ba-II, b-III, c-IV, d-I
    • Ca-III, b-IV, c-II, d-I
    • Da-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    मेलने 'मेषे माघे गतं वयः' माघस्य कृते (a-II), 'हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः' भारवेः (b-III), 'नैषधं विद्वद्औषधम्' श्रीहर्षस्य (c-IV), तथा 'सञ्चारिणी दीपशिखामिव' कालिदासस्य (d-I) अस्ति। अतएव विकल्प B (a-II, b-III, c-IV, d-I) सम्यक् अस्ति।

  115. Q115

    संस्कृतशिक्षणे मूल्याङ्कनस्य मौखिकपरीक्षायाः प्रकाराः के के सन्ति ? a. परियोजनानिर्माणम् / b. शलाकापरीक्षा c. शास्त्रार्थः / d. वस्तुनिष्ठपरीक्षा e. साक्षात्कारः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Ac, d, e केवलम् / b, c, d केवलम्
    • Bb, c, e केवलम् / b, d, e केवलम्
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृतशिक्षणे मौखिकपरीक्षायाः प्रमुखाः प्रकाराः शलाकापरीक्षा (b), शास्त्रार्थः (c), साक्षात्कारः (e) च सन्ति। परियोजनानिर्माणम् (a) तथा वस्तुनिष्ठपरीक्षा (d) मौखिकपरीक्षायाः अन्तर्गत न आगच्छतः, अतः विकल्प B (b, c, e केवलम्) उचितम् अस्ति।

  116. Q116

    संस्कृतभाषाशिक्षणस्य लक्ष्योद्देश्यानि क्रमशः भवन्ति - a. ज्ञानात्मकम् / b. सर्जनात्मकम् c. कौशलात्मकम् / d. अभिवृत्तात्मकम् e. रसात्मकम् अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, b, c, d, e / a, c, e, b, d
    • Ba, c, d, b, e / b, c, d, a, e
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृतभाषाशिक्षणस्य लक्ष्योद्देश्यानां क्रमिकविकासः ज्ञानात्मकम् (a), कौशलात्मकम् (c), अभिवृत्तात्मकम् (d), सर्जनात्मकम् (b), रसात्मकम् (e) इति क्रमेण भवति। अतः द्वितीयः क्रमः (a, c, d, b, e) सम्यक् अस्ति।

  117. Q117

    व्याकरणशिक्षणविधिनाामयं क्रमः अस्ति - a. कण्ठस्थीकरणविधिः / सूत्रविधिर्वा b. अव्याकृतिविधिः / भाषासंसर्गविधिर्वा c. आगमनविधिः d. व्याख्याविधिः e. समवायविधिः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, b, d, c, e / a, b, c, d, e
    • Bb, c, d, e, a / c, d, e, a, b
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    व्याकरणशिक्षणविधीनां ऐतिहासिकः क्रमो भवति - भाषासंसर्गविधिः (b), आगमनविधिः (c), व्याख्याविधिः (d), समवायविधिः (e), तथा कण्ठस्थीकरणविधिः (a)। अतएव द्वितीयः विकल्पः (b, c, d, e, a / c, d, e, a, b) उपयुक्तः अस्ति।

  118. Q118

    पञ्चध्या व्याख्यानस्य क्रमः व्यवस्थाप्यत - a. समाधानम् / b. पदच्छेदः c. विग्रहवाक्ययोजना / d. आक्षेपः e. पदाथोक्तिः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, b, c, d, e / b, e, c, d, a
    • Bc, d, e, a, b / c, a, d, b, e
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    पञ्चध्या व्याख्यानस्य (पञ्चधा व्याख्या) परम्परागतः क्रमः पदच्छेदः, पदाथोक्तिः, विग्रहवाक्ययोजना, आक्षेपः, समाधानम् इति भवति (b, e, c, d, a)। अयं क्रमः श्लोकानाम् अर्थावबोधाय अतीव महत्वपूर्णः अस्ति।

  119. Q119

    आगमनविधेः सोपानानि - a. निरीक्षणाम् / b. नियमनिर्धारणम् c. उदाहरणप्रस्तावः / d. परीक्षणम् अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचित्तमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, b, c, d / b, c, d, a
    • Bc, a, b, d / c, b, d, a
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    आगमनविधेः (Inductive Method) प्रमुखाः सोपानाः सन्ति - प्रथमम् उदाहरणप्रस्तावः (c), ततः निरीक्षणम् (a) अथवा नियमनिर्धारणम् (b), अन्ते च परीक्षणम् (d)। अतएव (c, a, b, d) क्रमः सम्यक् अस्ति।

  120. Q120

    भाषाशिक्षणस्य क्रमशः कौशलानि भवन्ति - a. लेखनकौशलम् / b. पठनकौशलम् c. श्रवणकौशलम् / d. भाषणकौशलम् अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Ac, d, e / b, c, d
    • Bd, a, b, c / c, d, b, a
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    भाषाशिक्षणस्य चत्वारि मुख्यकौशलानि 'सुवोपरि' अर्थात् श्रवणकौशलम् (c), भाषणकौशलम् (d), पठनकौशलम् (b), लेखनकौशलम् (a) इति क्रमेण भवन्ति। अतएव विकल्पोऽयं (c, d, b, a) पूर्णतः सत्यः अस्ति।

  121. Q121

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. मुनि आसन पर बैठता है। / I. / गंगा हिमालयात् प्रभवति b. मार्ग के दोनों ओर वृक्ष हैं। / II. बालकाय मोदकं रोचते । c. गंगा हिमालय से / III. मुनिः आसने निकलती है। / उपविशति । d. बालक को मोदक / IV. मार्गम् उभयतः वृक्षाः अच्छा लगता है। / सन्ति । अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-III, b-IV, c-I, d-II
    • Ba-IV, b-III, c-II, d-I
    • Ca-II, b-I, c-IV, d-III
    • Da-I, b-II, c-III, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    यहाँ संस्कृत कारकों और उपपद विभक्तियों के नियमानुसार मिलान किया गया है: (a) मुनि आसन पर बैठता है -> III. मुनिः आसने उपविशति, (b) मार्ग के दोनों ओर वृक्ष हैं -> IV. मार्गम् उभयतः वृक्षाः सन्ति, (c) गंगा हिमालय से निकलती है -> I. गंगा हिमालयात् प्रभवति, तथा (d) बालक को मोदक अच्छा लगता है -> II. बालकाय मोदकं रोचते।

  122. Q122

    संस्कृतभाषाकौशलस्य विकासे श्रवणकौशलस्य साधनानि भवन्ति - a. गृहमुखम् / b. आकाशवाणी c. परिवारसदस्याः / d. पुस्तकावलोकनम् e. पत्रलेखनम् अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Ab, c, e केवलम् / b, c, d
    • Ba, b, c केवलम् / c, d, e केवलम्
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृत भाषा कौशल के विकास में श्रवण कौशल (Listening skill) के साधन आकाशवाणी, परिवार के सदस्य एवं गृहमुखम् आदि हैं, जबकि पुस्तकावलोकन और पत्रलेखन पठन एवं लेखन से संबंधित हैं। अत: विकल्प b, c, e (या a, b, c) श्रवण कौशल के साधन के रूप में उपयुक्त हैं।

  123. Q123

    संस्कृतभाषाशिक्षणस्य सिद्धान्ताः सन्ति - a. स्वभाविकतायाः सिद्धान्तः b. रुचेः सिद्धान्तः c. क्रियाशीलतायाः सिद्धान्तः d. पठनलेखनयोः सिद्धान्तः e. धनसम्मानतायाः सिद्धान्तः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, c, d केवलम् / b, c, d केवलम्
    • Ba, b, d केवलम् / a, b, c केवलम्
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृत भाषा शिक्षण के मुख्य सिद्धांतों में स्वाभाविकता का सिद्धांत (a), रुचेः सिद्धांत (b), और क्रियाशीलता का सिद्धांत (c)/(d) शामिल हैं। ये शिक्षण को प्रभावी और छात्र-केंद्रित बनाते हैं।

  124. Q124

    संस्कृतभाषाशिक्षणस्य परम्परागतविधयः के सन्ति ? a. व्याकरणविधिः / b. व्याख्याविधिः c. दलशिक्षणम् / d. गायनविधिः e. प्रश्नोत्तरविधिः अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa, b, c केवलम् / b, c, d केवलम्
    • Ba, b, e केवलम् / c, d, e केवलम्
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृत भाषा शिक्षण की पारंपरिक (प्राचीन) विधियों के अंतर्गत व्याकरणविधि (a), व्याख्याविधि (b), और प्रश्नोत्तरविधि (e) आती हैं, जबकि दलशिक्षण आधुनिक विधि है।

  125. Q125

    संस्कृतशिक्षणे अधिगमस्य दृश्यश्रव्योपकरणानि कानि सन्ति ? a. पुस्तकानि / b. चलच्चित्राणि c. दूरदर्शनम् / d. नाटकानि e. आकाशवाणी अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Ac, d, e केवलम् / b, c, d केवलम्
    • Bb, c, d, e केवलम् / b, d, e केवलम्
    • Cअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    संस्कृत शिक्षण में दृश्य-श्रव्य (Audio-Visual) उपकरणों के अंतर्गत चलच्चित्राणि (फिल्में), दूरदर्शनम् (टेलीविज़न), नाटकानि (नाटक), और आकाशवाणी (विशेष रूप से दृश्य-श्रव्य के संदर्भ में वीडियो/मल्टीमीडिया सामग्री) आते हैं।

  126. Q126

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. शलाकापरीक्षा / I. / औसतछात्राराणां कृते b. निबंधात्मकपरीक्षा / II. / छात्राणां ज्ञानोच्चारणात्मक- विश्वासादीनां परीक्षणाम् c. शास्त्रार्थः / III. मेधाविच्छात्राणां कृते d. वस्तुनिष्ठपरीक्षा / IV. विषयज्ञानमापनाय अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-III, b-II, c-IV, d-I
    • Ba-III, b-I, c-II, d-IV
    • Ca-IV, b-I, c-III, d-II
    • Da-I, b-III, c-IV, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    परीक्षाओं और विधियों का सही मिलान इस प्रकार है: (a) शलाका परीक्षा मेधावी छात्रों के लिए होती है (III), (b) निबंधात्मक परीक्षा औसत छात्रों के ज्ञान के परीक्षण हेतु (I), (c) शास्त्रार्थ छात्रों के ज्ञान, उच्चारण एवं विश्वास का परीक्षण करता है (II), और (d) वस्तुनिष्ठ परीक्षा विषयज्ञान मापने के लिए होती है (IV).

  127. Q127

    पठनकौशलस्य उद्देश्यानि सन्ति - (A) गद्यपाठयोः गत्यनुगुणं भाषणम् । (B) अलप्रणमहाप्राणाणां: भेद प्रदर्शनं भाषणम् । (C) अविच्छिन्नतया शुद्धतया पठनम् । (D) शुद्धोच्चारणं शुद्धलेखनञ्च । (E) अनुत्तरित प्रश्न

    • Aa-III, b-II, c-III, d-IV
    • Ba-II, b-I, c-IV, d-III
    • Ca-III, b-IV, c-II, d-I
    • Da-IV, b-III, c-I, d-II
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    पठनकौशल के अंतर्गत मुख्य उद्देश्य शुद्ध उच्चारण, अविच्छिन्नता, और लिपि के सही अर्थग्रहण से जुड़े होते हैं, जिसके अनुसार विकल्पों का सही मिलान विकल्प B में दिया गया है।

  128. Q128

    रूचेः सिद्धान्तस्य विशेषताः काः ? (A) अनन्त्याक्षरी-वादविवाद-भाषण- निबन्धलेखनादिपाठ्यसहगामिक्रियासु प्रतिभागः । (B) भाषाशिक्षणप्रक्रियायां छात्राणां सक्रियता । (C) श्रवण-भाषणकौशल्योः अभ्यासः । (D) संस्कृतभाषाप्रध्यायित्तं वातावरणस्य निर्माणम् । (E) अनुत्तरित प्रश्न

    • Aa-IV, b-III, c-II, d-I
    • Ba-IV, b-II, c-III, d-I
    • Ca-III, b-IV, c-I, d-II
    • Da-II, b-III, c-I, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    रुचि के सिद्धांत (Principle of Interest) की विशेषताओं में अन्याक्षरी, वाद-विवाद, भाषण एवं निबंध लेखन जैसी पाठ्यसहगामी क्रियाओं में छात्रों की सक्रिय भागीदारी शामिल है, जिसे तालिका के अनुसार सही रूप में सुमेलित किया गया है।

  129. Q129

    प्रश्नोत्तरविधिनाम्ना प्रसिद्धः - विधिर्नास्ति - (A) दण्डावन्वयविधिः / (B) आगमननिगमनविधिः (C) खण्डावन्वयविधिः / (D) समहारविधिः (E) अनुत्तरित प्रश्न

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • AA
    • BB
    • CC
    • DD
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    संस्कृत शिक्षण में दण्डावन्वयविधि, आगमननिगमनविधि तथा खण्डावन्वयविधि प्रश्नोत्तरविधि के अंतर्गत आते हैं, जबकि 'समहारविधि' इस नाम से प्रसिद्ध विधि नहीं है। अतः (D) समहारविधिः सही उत्तर है।

  130. Q130

    भाषाप्रयोगशालायाः प्रयोगः भाषाशिक्षेणे भवति - (A) शिक्षणे नूतनतायाः कृते । (B) श्रवण-भाषण-पठन-लेखन-कौशलानां विकासयाय । (C) प्रभाविशिक्षणाय । (D) शुद्धोच्चारणाय । (E) अनुत्तरित प्रश्न

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • AA
    • BB
    • CC
    • DD
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    भाषा प्रयोगशाला (Language Laboratory) का मुख्य उद्देश्य विद्यार्थियों के श्रवण, भाषण, पठन और लेखन (LSRW) कौशलों का प्रभावी विकास करना है। अतः विकल्प (B) सही है।

  131. Q131

    सततमूल्याङ्कनस्य प्रक्रिया भवति - (A) छात्राणां दैनिककार्याणां साप्ताहिक-पाक्षिक-मासिक- वार्षिक-व्यक्तिगतमापम् उपलब्धिचः । (B) केवलं छात्राणां कक्षाकार्याणां मूल्याङ्कनम् । (C) केवलं छात्राणां गृहकार्याणां मूल्याङ्कनम् । (D) भाषाकौशलाधारितं मूल्याङ्कनम् । (E) अनुत्तरित प्रश्न

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • AA
    • BB
    • CC
    • DD
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    सतत मूल्याङ्कन की प्रक्रिया में छात्र के दैनिक कार्यों, साप्ताहिक, पाक्षिक, मासिक एवं वार्षिक व्यक्तिगत मापों और समग्र उपलब्धियों का आंकलन किया जाता है। अतः विकल्प (A) सही है।

  132. Q132

    तालिका I तालिका II सह मेलयत - तालिका I - a. व्याख्यानमाला - b. निबन्धनलेखनम् - c. समाचारपत्रम् - d. सदाः भाषणम् अधोलिखितेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुत (A) a-I, b-II, c-III, d-IV (B) a-II, b-I, c-IV, d-III (C) a-III, b-IV, c-II, d-I (D) a-IV, b-III, c-I, d-II (E) अनुत्तरित प्रश्न

    • AI. लेखनकोशल्म् / I.
    • BII. श्रवणकोशल्म् / II.
    • CIII. वाचनकोशल्म् / III.
    • DIV. पठनकोशल्म् / IV.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    व्याख्यानमाला (Lecture) श्रवण कौशल से, निबन्धनलेखनम् लेखन कौशल से, समाचारपत्रम् पठन कौशल से और सदाः भाषणम् (वाचनम्) वाचन कौशल से संबंधित है। इसके आधार पर सही मिलान विकल्प (A) के अनुसार है।

  133. Q133

    तालिका I तालिकाica II सह मेलयत - तालिका I / तालिका II a. भावनात्मकाभिव्यक्तेः / I. / व्याकरणसम्बद्ध- सिद्धान्तः / शुद्धोच्चारणस्य- अभ्यासः b. वैयक्तिकविभिन्नतायाः / II. / शिक्षणसम्बद्धपाठ्य- सिद्धान्तः / सहगामिक्रियाः c. सक्रियतायाः / III. व्यक्तिगतक्षमतानामाधारेण सिद्धान्तः / ज्ञानम् d. अभ्यासस्य / IV. साहित्यगतगतिविधीनाम् सिद्धान्तः / आयोजनम् अधोलिखित्रेषु विकल्पेषु उचित्तमुत्तरं चिनुत -

    इस प्रश्न का चित्र उपलब्ध नहीं है — इसे हल करने के लिए मूल प्रश्नपत्र देखें.The figure for this question could not be extracted from the paper.

    • Aa-IV, b-III, c-II, d-I
    • Ba-IV, b-II, c-III, d-I
    • Ca-III, b-IV, c-I, d-II
    • Da-II, b-III, c-I, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    भावनात्मकाभिव्यक्तेः का संबंध साहित्यगत गतिविधियों (IV), वैयक्तिकविभिन्नतायाः का व्यक्तिगत क्षमता के आधार पर (III), सक्रियतायाः का सहगामी क्रियाओं (II), और अभ्यासस्य का व्याकरण/शुद्धोच्चारण अभ्यास (I) से है। अतः (A) विकल्प सही है।

  134. Q134

    तालिका I तालिका II सह मेलयत - तालिका I - a. आगमनविधिः - b. खण्डान्वयविधिः - c. प्रत्यक्षविधिः - d. निगमनविधिः अधोलिखितेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुत (A) a-IV, b-III, c-II, d-I (B) a-I, b-II, c-III, d-IV (C) a-II, b-I, c-IV, d-III (D) a-III, b-IV, c-I, d-II (E) अनुत्तरित प्रश्न

    • AI. नियमात् उदाहरणं प्रति / I.
    • BII. वस्तुप्रदर्शनम् / II.
    • CIII. पद्यांशस्य अन्वयः / III.
    • DIV. उदाहरणात् नियमं प्रति / IV.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    आगमनविधिः 'उदाहरणात् नियमं प्रति' (IV), खण्डान्वयविधिः 'पद्यांशस्य अन्वयः' (III), प्रत्यक्षविधिः 'वस्तुप्रदर्शनम्' (II), तथा निगमनविधिः 'नियमात् उदाहरणं प्रति' (I) से संबंधित है। अतः (D) [a-III, b-IV, c-I, d-II] सही उत्तर है।

  135. Q135

    तालिका I तालिका II सह मेलयत - तालिका I - a. रघुवंशम् - b. बुद्धचरितम् - c. किरातार्जुनीयम् - d. शिशुपालवधम् अधोलिखितेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चिनुत (A) a-I, b-II, c-III, d-IV (B) a-IV, b-III, c-II, d-I (C) a-II, b-III, c-IV, d-I (D) a-III, b-IV, c-I, d-II (E) अनुत्तरित प्रश्न

    • AI. माघः / I.
    • BII. कालिदासः / II.
    • CIII. अश्वघोषः / III.
    • DIV. भारविः / IV.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    रघुवंशम् के रचयिता कालिदास (II) हैं, बुद्धचरितम् के अश्वघोष (III) हैं, किरातार्जुनीयम् के भारवि (IV) हैं, और शिशुपालवधम् के माघ (I) हैं। इस प्रकार a-II, b-III, c-IV, d-I का सही मिलान विकल्प (C) है।

  136. Q136

    किस प्रकार के व्यक्ति हाइपर टेन्शन / उच्च रक्तचाप और हृदयधमनी रोग (कोरोनरी हार्ट डिजीज) जैसी समस्याओं के अधिक संवेदनशील होते हैं? / Which type of people are more susceptible to problems like hypertension and coronary heart disease? a. टाइप ए व्यक्ति / Type A personality b. टाइप बी व्यक्ति / Type B personality c. टाइप सी व्यक्ति / Type C personality d. टाइप डी व्यक्ति / Type D personality नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aकेवल अ / a only
    • Bअ और द / a and d
    • Cकेवल स / c only
    • Dकेवल द / d only
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    टाइप ए (Type A) व्यक्तित्व वाले व्यक्ति अत्यधिक प्रतिस्पर्धी, तनावग्रस्त और उच्च रक्तचाप के प्रति संवेदनशील होते हैं, जबकि टाइप डी (Type D) व्यक्तित्व वाले लोग भी तनाव और हृदय रोगों (कोरोनरी हार्ट डिजीज) के प्रति अत्यधिक संवेदनशील माने जाते हैं। अतः अ और द (a and d) सबसे उपयुक्त विकल्प हैं।

  137. Q137

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे - सूची I (अवस्था) / List I (Stage) a. संवेदी प्रेरक / Sensorimotor b. पूर्व-सक्रियात्मक / Preoperational c. मूर्त - सक्रियत्मक / Concrete Operational d. औपचारिक सक्रिय्रामक / Formal Operational नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aसूची II (मुख्य विशेषता) / Key Features I. प्रतीकात्मक विचार विकसित होते हैं। / Hypothetical thinking develops II. प्रतिवेंतनीय मानसिक संक्रियाएं विकसित होती हैं। / Reversible mental operations develops III. वस्तुओं का स्थायित्व विकसित होता है। / Object permanence develops IV. संवेदी अनुभव का शारीरिक क्रियाओं के साथ समन्वयन् । / Coordination of sensory experience with physical actions
    • Ba-IV, b-I, c-II, d-III
    • Ca-IV, b-II, c-III, d-I
    • Da-IV, b-III, c-II, d-I
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    जीन पियाजे के संज्ञानात्मक विकास के सिद्धांत के अनुसार, संवेदी-प्रेरक अवस्था वस्तुओं के स्थायित्व (a-IV), पूर्व-सक्रियात्मक अवस्था प्रतीकात्मक विचार (b-I), मूर्त-सक्रियात्मक अवस्था प्रतिवर्ती मानसिक संक्रियाएं (c-II), और औपचारिक संक्रियात्मक अवस्था काल्पनिक-निगमनात्मक या हाइपोथेटिकल सोच (d-III) से संबंधित है।

  138. Q138

    सूची I को सूची II से सुमेलित करे - सूची I (बौद्धिक अक्षमता) / List I (Intellectual Disabilities) a. अतिगंभीर / Profound b. तीव्र / Severe c. सामान्य / Moderate d. निम्न / Mild नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aसूची II (बुद्धि लब्धि स्तर) / IQ Level I. बुद्धिलब्धि (20-25 से कम) / IQs (below 20-25) II. बुद्धिलब्धि (20-25 से 35-40) / IQs (20-25 to 35-40) III. बुद्धिलब्धि (35-40 से 50-55) / IQs (35-40 to 50-55) IV. बुद्धिलब्धि (55 से 70) / IQs (55 to 70)
    • Ba-I, b-III, c-IV, d-II
    • Ca-I, b-II, c-IV, d-III
    • Da-I, b-II, c-III, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    बौद्धिक अक्षमता के वर्गीकरण में, अतिगंभीर (Profound) का IQ स्तर 20-25 से कम, तीव्र (Severe) का 20-25 से 35-40, सामान्य (Moderate) का 35-40 से 50-55, और निम्न (Mild) का 55 से 70 होता है। अतः सही मिलान a-I, b-II, c-III, d-IV है।

  139. Q139

    कम्प्यूटर में प्रत्येक इकाई/सूचना बाइनरी अंकों में भंडारित की जाती है जहाँ 1024 TB ______ के समतुल्य है। / Everything in computer is stored in terms of binary digits where in 1024 TB is equal to ______.

    • A1 मेगा बाइट / 1 Megabyte
    • B1 गीगा बाइट / 1 Gigabyte
    • C1 किलो बाइट / 1 Kilobyte
    • D1 पेटा बाइट / 1 Petabyte
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    कंप्यूटर की मेमोरी इकाइयों के क्रम में, 1024 टेराबाइट (TB) एक पेटाबाइट (PB) के समतुल्य होता है। मेमोरी इकाइयों का यह क्रम KB, MB, GB, TB, PB, EB आदि के रूप में बढ़ता है।

  140. Q140

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: फ़िशिंग एक गैरकानूनी गतिविधि है जहां प्रामाणिक दिखने वाली मिथ्या वेबसाइट कपटपूर्वक प्रयोगकर्ताओं को प्रस्तुत की जाती हैं तथा संवेदनशील सूचना संकलित की जाती हैं। कारण R: सर्वाधिक प्रचलित फ़िशिंग विधि ई-मेल स्पूफिंग है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Phishing is unlawful activity where fake websites that look authentic are presented to the user to fraudulently collect sensitive details. Reason R: The most common phishing method is through email spoofing. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • ABoth A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BBoth A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA is correct but R is not correct.
    • DA is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why B

    फ़िशिंग एक अवैध गतिविधि है जिसमें उपयोगकर्ताओं को संवेदनशील जानकारी चुराने के लिए नकली वेबसाइटें दिखाई जाती हैं, और ई-मेल स्पूफिंग इसका एक बहुत ही आम तरीका है। हालाँकि, कारण R सीधे तौर पर अभिकथन A का पूर्ण वैज्ञानिक स्पष्टीकरण नहीं है बल्कि इसका एक अलग सहयोगी पहलू है।

  141. Q141

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: वाइड एरिया नेटवर्क लगभग 1000 किमी के क्षेत्र में विस्तृत होता है। कारण R: वाइड एरिया नेटवर्क विविध स्थानीय और महानगररीय क्षेत्र नेटवर्क को संयोजित करते हैं। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - Given below are two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Wide Area Network spans a segment of about 1000 km. Reason R: Wide Area Network disconnects various local and metropolitan area networks. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • ABoth A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • BBoth A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • CA is correct but R is not correct.
    • DA is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    वाइड एरिया नेटवर्क (WAN) एक बड़े भौगोलिक क्षेत्र जैसे देशों या महाद्वीपों (लगभग 1000 किमी या अधिक) में फैला होता है और विभिन्न स्थानीय (LAN) तथा महानगरीय (MAN) नेटवर्क को जोड़ता है (disconnects नहीं बल्कि connects करता है)। इसलिए अभिकथन A सही है लेकिन कारण R गलत है।

  142. Q142

    नेटे शिष्टाचार (एटिकेट) में शामिल हैं: a. प्रतिलिप्याधिकार (कॉपीराइट) उल्लंघनों से बचना b. निजता से बचना c. साइबर बूली से बचना d. साइबर ट्रॉल से बचना नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Net etiquette includes: a. Avoiding copyright violations b. Avoiding privacy c. Avoiding cyber bullies d. Avoiding cyber trolls Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, c, d
    • Bb, c, d
    • Ca, b, d
    • Da, b, c
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    नेटेएटिकेट (Netiquette) या इंटरनेट शिष्टाचार के नियमों में कॉपीराइट उल्लंघनों से बचना, साइबर बुलीइंग से बचना और साइबर ट्रोलिंग से बचना शामिल है। 'निजता से बचना' (Avoiding privacy) शिष्टाचार का हिस्सा नहीं है क्योंकि गोपनीयता का सम्मान किया जाना चाहिए।

  143. Q143

    सूची I को सूची II से सुमेलित करें - List I & List II a. वायरस / Virus -> I. मेलिसा / Melissa b. वॉर्म / Worm -> II. कोड रेड / Code Red c. ट्रोजन हॉर्स / Trojan Horse -> III. सब 7 / Sub 7 d. स्पैम / Spams -> IV. फ़िशिंग साइट के लिंक / Link to phishing sites नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a-IV, b-I, c-III, d-II
    • B(B) a-IV, b-III, c-I, d-II
    • C(C) a-IV, b-II, c-I, d-III
    • D(D) a-I, b-II, c-III, d-IV
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    कंप्यूटर मैलवेयर और खतरों के सही मिलान के अनुसार, वायरस का उदाहरण मेलिसा (a-I), वॉर्म का कोड रेड (b-II), ट्रोजन हॉर्स का सब 7 (c-III), और स्पैम का संबंध फ़िशिंग साइट के लिंक (d-IV) से है।

  144. Q144

    बाल विकास की प्रक्रिया के क्रम में गाल पर स्पर्श करने से सिर घुमाना और मुंह खोलना बंद हो जाता है - (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) In the process of child development course, turning the head and opening the mouth when touched on cheek disappears between: (Choose the most appropriate option from below)

    • A(A) 3 से 6 माह के बीच / (A) 3 - 6 months
    • B(B) 8 से 12 माह के बीच / (B) 8 - 12 months
    • C(C) 7 - 9 माह के बीच / (C) 7 - 9 months
    • D(D) 13-16 माह के बीच / (D) 13-16 months
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    बच्चों में पाया जाने वाला 'रूटिंग रिफ्लेक्स' (गाल पर स्पर्श करने पर सिर घुमाना और मुंह खोलना) आमतौर पर जन्म के समय होता है और लगभग 3 से 6 महीने की आयु के बीच समाप्त (विलुप्त) हो जाता है।

  145. Q145

    संज्ञानात्मक विकास के किस चरण में बच्चा मूर्त घटनाओं के बारे में तार्किक रूप से कारण जान सकता और वस्तुओं को विभिन्न भागों में वर्गीकृत कर सकता है? (निम्न में से सबसे उपयुक्त विकल्प चुनें) In which stage of cognitive development the child can reason logically about concrete events and classify objects into different parts? (Choose the most appropriate option from below)

    • A(A) संवेदी प्रेरक / इंद्रिय गामक प्रेरक / (A) Sensorimotor
    • B(B) पूर्वसंक्रियात्मक / (B) Preoperational
    • C(C) मूर्त संक्रियात्मक / (C) Concrete Operational
    • D(D) औपचारिक संक्रियात्मक / (D) Formal Operational
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    जीन पियाजे के संज्ञानात्मक विकास के सिद्धांत के अनुसार, मूर्त संक्रियात्मक चरण (Concrete Operational Stage, लगभग 7 से 11 वर्ष) में बच्चा मूर्त घटनाओं और वस्तुओं के बारे में तार्किक रूप से सोचना, कारण जानना और उन्हें वर्गीकृत करना सीख जाता है।

  146. Q146

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: अभिरुचि / अभिक्षमता परीक्षण से पूर्वानुमान किया जाता है कि कोई व्यक्ति उचित प्रशिक्षण और परिवेश दिए जाने पर क्या कर सकने में सक्षम है। कारण R: अभिरुचि / अभिक्षमता किसी व्यक्ति की कुछ विशिष्ट कौशल अर्जित करने की क्षमता है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - Given below two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: Aptitude test predicts what an individual will be able to do given proper training and environment. Reason R: Aptitude is an individual's potential for acquiring some specific skills. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why A

    अभिकथन (A) और कारण (R) दोनों सही हैं, क्योंकि अभिक्षमता (Aptitude) परीक्षण किसी व्यक्ति की भविष्य की क्षमता का पूर्वानुमान लगाते हैं, और अभिक्षमता वास्तव में विशिष्ट कौशल अर्जित करने की क्षमता होती है जो R द्वारा सही ढंग से स्पष्ट की गई है।

  147. Q147

    नीचे दो कथन दिए गए हैं: एक अभिकथन (Assertion) A के रूप में लिखित है तो दूसरा उसके कारण (Reason) R के रूप में - अभिकथन A: व्यवहारगत उपागम में व्यक्तित्व को परिवेश के लिए व्यक्ति की अनुक्रिया के रूप में देखा जाता है। कारण R: व्यवहारगत उपागम में अनुक्रिया को व्यक्तित्व की संरचनात्मक इकाई के रूप में माना जाता है जो विशिष्ट आवश्यकता से सम्बंधित नहीं होती है। उपरोक्त कथन के आलोक में, नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर का चयन कीजिए - Given below two statements: one is labelled as Assertion A and the other is labelled as Reason R - Assertion A: The behavioral approach views personality as the response of an individual to the environment. Reason R: Behavioral approach considers response as a structural unit of personality which is unrelated to specific need. In the light of the above statements, choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) Both A and R are correct and R is the correct explanation of A.
    • B(B) Both A and R are correct but R is not the correct explanation of A.
    • C(C) A is correct but R is not correct.
    • D(D) A is not correct but R is correct.
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    व्यवहारगत उपागम में व्यक्तित्व को परिवेश के प्रति व्यक्ति की अनुक्रिया के रूप में देखा जाता है, इसलिए A सही है। हालांकि, कारण R गलत है क्योंकि व्यवहारवादी उपागम में अनुक्रिया को विशिष्ट आवश्यकताओं और उद्दीपनों से जुड़ा हुआ माना जाता है।

  148. Q148

    एक व्यापक कॉम्प्रिहेंसिव मॉडल के रूप में अधिगम (सीखने) के निम्नलिखित आयाम सम्मिलित हैं। इन आयामों का सही क्रम है - / The dimension of learning as a comprehensive model involve following dimensions arranged in a proper manner. a. अभिवृत्तियाँ / Attitudes b. एकीकृत ज्ञान / Integrated Knowledge c. परिष्कृत ज्ञान / Refined Knowledge d. चित्त / मन की प्रवृत्तियाँ / Habits of Mind नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: / Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • Aa, b, c, d
    • Ba, c, d, b
    • Ca, d, b, c
    • Dd, a, b, c
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    रॉबर्ट मार्ज़ाणो के कॉम्प्रिहेंसिव मॉडल ऑफ़ लर्निंग (Dimensions of Learning) के अनुसार, अधिगम के आयामों का सही क्रम पहले अभिवृत्तियाँ (Attitudes), फिर चित्त/मन की प्रवृत्तियाँ (Habits of Mind), इसके बाद एकीकृत ज्ञान (Integrated Knowledge) और अंत में परिष्कृत ज्ञान (Refined Knowledge) है।

  149. Q149

    पियाजे का मानना है कि अधिगम (सीखना) कुछ प्रक्रियाओं का प्रकार्य हैं जिनको क्रमबद्ध रूप से इस प्रकार व्यवस्थित किया जाता है - a. आत्मसात्करण (एसिमिलेशन) b. समंजन (एकोमोडेशन) c. अनुकूलन (एडूस्टेशन) d. साम्यधारण (इक्विलिब्रेशन) नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Piaget believes that learning is a function of certain processes arranged systematically as: a. Assimilation b. Accommodation c. Adaptation d. Equilibration Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) b, a, d, c
    • B(B) b, c, a, d
    • C(C) a, b, c, d
    • D(D) b, a, c, d
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why C

    पियाजे के अनुसार सीखने की प्रक्रिया में आत्मसात्करण (Assimilation), समंजन (Accommodation), अनुकूलन (Adaptation) और साम्यधारण (Equilibration) शामिल हैं, जो संज्ञानात्मक विकास के दौरान क्रमिक रूप से कार्य करते हैं।

  150. Q150

    डिस्लैक्सिया / पठन वैकल्य से पीड़ित बच्चे इनके बीच अंतर नहीं कर पाते हैं - a. कमर तथा रकम b. सपूत और कपूत c. प और फ d. अच्छा और बुरा नीचे दिए गए विकल्पों में से सबसे उपयुक्त उत्तर चुनें: Children suffering from dyslexia fail to distinguish between: - a. Was and Saw b. Unclear and Nuclear c. b and d d. Good and Bad Choose the most appropriate answer from the options given below:

    • A(A) a, c, d
    • B(B) b, c, d
    • C(C) a, b, d
    • D(D) a, b, c
    • Eअनुत्तरित प्रश्न / Question not attempted
    Why D

    डिस्लैक्सिया (पठन वैकल्य) एक पठन संबंधी विकार है जिसमें बच्चे दृश्य रूप से मिलते-जुलते शब्दों, अक्षरों या ध्वनियों (जैसे कमर-रकम, प-फ, या was-saw, b-d) में अंतर नहीं कर पाते हैं। अच्छे और बुरे में अंतर करना डिस्लैक्सिया का लक्षण नहीं है।